AKTIN NÖVÜ
Maliyyə Nazirliyi
QƏBUL EDİLDİYİ TARİX
31.08.2000
QEYDİYYAT NÖMRƏSİ
İ-136
ADI
Azərbaycan Respublikasinda xəzinədarliq sisteminin tətbiqi Qaydaları (II mərhələ)
RƏSMİ DƏRC EDİLDİYİ MƏNBƏ
Azərbaycan Respublikası Normativ Aktlarının Bülleteni (Dərc olunma tarixi: 30-09-2000, Nəşr nömrəsi: 09)
QÜVVƏYƏ MİNMƏ TARİXİ
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI VAHİD HÜQUQi TƏSNİFATI ÜZRƏ İNDEKS KODU
090.000.000
HÜQUQİ AKTLARIN DÖVLƏT REYESTRİNİN QEYDİYYAT NÖMRƏSİ
2034
HÜQUQİ AKTIN HÜQUQİ AKTLARIN DÖVLƏT REYESTRİNƏ DAXİL EDİLDİYİ TARİX
Azərbaycan Respublikasının

Azərbaycan Respublikasının

Ədliyyə nazirliyi tərəfindən

22” ____09___ 2000-ci ildə

Dövlət qeydiyyatına

alınmışdır.

Qeyd N 2034_

Nazir ______ F. F. Məmmədov

 

Azərbaycan Respublikası

Maliyyə Nazirliyi tərəfindən

31 avqust 2000-ci il tarixli

İ-136 saylı əmrlə təsdiq

edilmişdir.

 

Nazir ______ Ə. Ə. Ələkbərov

 

 

 

 

 

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASINDA

 

 

XƏZİNƏDARLIQ SİSTEMİNİN [1]

 

 

TƏTBİQİ QAYDALARI (II MƏRHƏLƏ) [2]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

BAKI - 2000

 

 

 


1. Ümumi məlumat [3]

 

1.1  Xəzinədarlıq sisteminin bütövlükdə formalaşdırılmasında II mərhələ yeni bank qaydaları və maliyyələşmə mexanizminin yaradılması ilə əlaqədar olaraq çox vacib və məsuliyyətli dövr hesab edilir. Xəzinədarlığın II mərhələsində:

1. Manat, qəpiklə mövcud olan bütün büdcə və büdcədənkənar bank hesabları bağlanılır;

2. Hər bir rayonda Maliyyə Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilmiş müvəkkil blanklarda Xəzinədarlığın Tranzit Hesabları (XTH) açılır və həmin filiallar Agent-Bank (AB) adlanaraq Yerli Xəzinədarlıq Orqanlarının (YXO) əməliyyatlarını həyata keçirirlər;

3. Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi yanında Dövlət Xəzinədarlıq Agentliyinin (DXA) maliyyə əməliyyatlarını həyata keçirmək üçün Mərkəzi Bankda (MB) Xəzinədarlığın Vahid Hesabı (VXH) açılır və bu hesab Xəzinədarlığın Cari hesabı (XCH) adlanır. Xəzinədarlığın II mərhələsi zonalar üzrə mərhələlərlə tətbiq edildikcə müvafiq rayonların ərazilərində yerləşən bütün respublika və yerli büdcə təşkilatlarının hesabları bağlanılır. Bank hesablarının bağlanması nəticəsində YXO-lar hər bir büdcə hesabı üçün Xəzinədarlığın Kesab Kitabını (XHK) açır. MB-nin 12 zona hesablaşma-kassa mərkəzləri (ZHKM), həmçinin Maliyyə Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilmiş müvəkkil blankların baş idarələrində yerləşən hesablaşma-kassa mərkəzləri vasitəsilə XHT ilə Vahid Xəzinədarlıq Hesabı arasında gündəlik hesablaşma aparılaraq XTH hər gün sıfır balansla bağlanır. Bank hesabları bağlanılaraq qalıqların XTH-yə köçürülməsi ilə əlaqədar olaraq maliyyələşmə mexanizmində də əhəmiyyətli dəyişikliklər aparılır. Ümumiyyətlə, Xəzinədarlığın II mərhələsi XTH-lər və XCH arasında gündəlik hesablaşmanı, həmçinin yeni maliyyələşmə mexanizmini nəzərdə tutur. [4]

1.2 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 may 1997-ci il tarixli 568 saylı “Azərbaycan Respublikasında dövlət xəzinədarlığının fəaliyyətinin tənzimlənməsi haqqında” Sərəncamına uyğun olaraq Xəzinədarlıq sistemi respublikada mərhələlərlə tətbiq olunur və son nəticədə bütün respublikanı əhatə edir.

1.3 Zona Xəzinədarlıq Orqanları (ZXO) həm YXO kimi öz əməliyyatlarını icra edirlər, həm də həmin ərazidə yerləşən YXO-ların işlərini əlaqələndirərək zona üzrə icmal hesabatları tərtib edirlər.

1.4 Bu Qaydalar büdcənin icrası üzrə maliyyə əməliyyatlarının yerinə yetirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş bütün proseduraları ümumiləşdirir. Həmin qaydaların tələbləri büdcə təşkilatları (BT), YXO-lar və büdcə vəsaitini bölüşdürən təşkilatlar - DXA, bölüşdürücü nazirliklər, rayon və şəhər maliyyə şöbələri tərəfindən gözlənilməlidir. Qaydalar üç hissədən ibarətdir:

1)    Bank qaydaları və maliyyələşmə mexanizmi;

2)    Xəzinədarlığın hesab Kitabları və icmal hesabatlar;

3)    İllik hesabat forması, hesabatın təqdim edilmə qrafiki, üzləşdirmə proseduraları, uçotda buraxılan səhvlərin təshih edilməsi və ilin sonunda XHK-larda qalıqların uçotu qaydaları.

Bu qayda Xəzinədarlıq orqanları, nazirliklər və banklar üçün nəzərdə tutulmuşdur.

1.5 Əvvəlcədən DXA tərəfindən təyin olunmuş Xəzinədarlığın II mərhələsinin başlandığı gün XTH-lərin qalıqlarına aid gündəlik hesablaşma əməliyyatlarını həyata keçirmək üçün DXA MB-nin Əməliyyat İdarəsində Xəzinədarlığın Cari hesabını açır.

Xəzinədarlıq sisteminin II mərhələsi tətbiq olunduqca YXO-lar üçün AB-lərdə tranzit xəzinə hesabları adlanan subhesablar açılır.

 

 

 


I Hissə : Bank qaydaları və maliyyələşmə mexanizmi.

 

 1. Mövcud bank hesablarının bağlanması

 

1.1 Bağlanması nəzərdə tutulan bank hesablarının kateqoriyaları. [5]

 

1.1.1. Xəzinədarlıq sisteminin II mərhələsi tətbiq olunduqca bütün Maliyyə Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilmiş müvəkkil blanklarda və MB-də manat, qəpiklə mövcud olan bütün respublika və yerli, büdcə və büdcədənkənar bank hesabları bu mərhələnin tətbiq olunacağı tarixdən əvvəlki iş gününün sonuna bağlanılır. Respublikada Xəzinədarlıq sisteminin II mərhələsinin tətbiq edilməsi qrafikini və bank hesablarının bağlanması tarixini DXA müəyyən edərək aidiyyatı nazirlik, təşkilat və idarələrə rəsmi məktubla bildirir. Bağlanılması nəzərdə tutulan bank hesablarının hazırda müxtəlif növləri mövcuddur. Onlar həmçinin müxtəlif ierarxiya səviyyələrinə (respublika, rayon, şəhər, qəsəbə və kənd icra nümayəndəlikləri) malikdir. Xarici valyuta hesabları öz fəaliyyətlərini onların bağlanmasına dair müvafiq göstəriş alanadək davam etdirirlər. Xəzinədarlıq sisteminin II mərhələsinin tətbiq olunduğu rayonlarda milli valyuta ilə aşağıdakı büdcə hesabları bağlanılır:

N 100 - Respublika büdcəsinin gəlirləri;

N 120 - Respublika büdcəsinin xərcləri;

N 154 - Respublika büdcəsinin xərcləri üçün Maliyyə Nazirliyinin (MN) maliyyələşdirmə hesabı;

N 145 - Respublika büdcəsinin xərci üçün bölüşdürücü nazirliklərin maliyyələşdirmə hesabı;

N 130 - Yerli büdcənin gəlirləri və xərcləri (Naxçıvan MR-dən başqa);

N 134 - Yerli büdcənin gəlirləri və xərcləri (Naxçıvan MR üçün);

N 141 - Respublika büdcədənkənar vəsait, xüsusi vəsait və məqsədli fondların gəlirləri və xərcləri;

N 142 - Yerli büdcədənkənar vəsait, xüsusi vəsait və məqsədli fondların gəlirləri və xərcləri;

N 144 - Depozit hesabları.

 

Qeyd etmək lazımdır ki, kapital qoyuluşu və təmiri, xüsusi fondlar hesabı, depozit və məqsədli respublika və yerli dövlət idarəetə orqanlarının hesabları ola bilər ki, belə hesablar yuxarıda göstərilən kateqoriyalardan hər hansı birinə aid edilərək bağlanılmalıdır.

Bundan başqa əsasən Bakı şəhərində büdcə təşkilatlarının borc alma və borclara xidmət, müəssisə və təşkilatlara kredit vermə və onların ödənilməsi üzrə hesablar ola bilər.

Bütün bu hesablar DXA-dən təlimatlar alındıqdan sonra bağlanmalıdır. Bu hesabların qalıqları xəzinədarlığın tranzit hesabına deyil, birbaşa MB-də açılmış XCH-yə köçürülməlidir. Belə hallarda DXA ilə məsləhətləşmə aparılmalıdır.

Xarici dövlət və hüquqi şəxslər tərəfindən büdcə təşkilatlarına əvəzsiz olaraq məqsədli təyinatla verilmiş yardım və qrantlar üçün nəzərdə tutulmuş bank hesabları Xəzinədarlıq sisteminə cəlb edilmir.

 

1.1.2 Rayonlarda respublika bölüşdürülən büdcə hesabları

 

Qeyd etmək lazımdır ki, YXO-ların fəaliyyət göstərdiyi rayonlarda respublika bölüşdürülən büdcə hesablarının- 145 və 120 N-li hesablarda qalıq məbləğləri olarsa, bu məbləğlərin fərqi qalıq vəsaiti kimi müvafiq büdcə təşkilatlarının XHK-da qeyd edilməklə həmin vəsaitlər XTH-yə cəlb edilir.

 

1.2. Hazırda fəaliyyət göstərən bank hesablarının son qalıqlarının XCH-yə köçürülməsi qaydaları

1.2.1. Hər bir rayonda fəaliyyət göstərən büdcə və büdcədənkənar bank hesabları bağlandıqdan sonra (1.1 bəndinə əsasən) onların son qalığı həmin rayonda xəzinədarlığın II mərhələsinin tətbiqindən əvvəlki iş gününün sonunda AB-də açılmış Xəzinədarlığın Tranzit hesabına köçürülür. Bütün Maliyyə Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilmiş müvəkkil blankları Xəzinədarlığın II mərhələsi tətbiq edildikdə hesabların son qalıqlarının köçürülməsi əməliyyatlarını həmin iş gününün sonuna başa çatdırılmasını təmin etməlidirlər. Eyni zamanda qeyd olunan əməliyyatların başa çatdırılmasına AB və YXO rəhbərliyi ciddi nəzarət etməlidirlər. Bu əməliyyatların uğurla həyata keçirilməsi üçün yerli Maliyyə Orqanının rəhbəri, AB rəhbəri, ZHKM rəhbəri və digər aidiyyatı olan şəxslərin əməkdaşlıq etmələri zəruridir.

1.2.2. AB büdcə təşkilatlarının bağlanmış bank hesablarının yekun qalığını XTH-nin qalığı kimi qəbul edir. Bundan sonra dərhal AB bu qalığı XCH və XTH-lər arasında gündəlik hesablaşmalara aid qaydalara uyğun olaraq MB-nin Əməliyyat İdarəsində açılmış və DXA-nin XCH adlanan bank hesabına köçürür. Bu əməliyyat II mərhələnin başladığı ilk iş günü həyata keçirilməli və həmin günün axırınadək başa çatdırılmalıdır. Belə birdəfəlik hesablaşma əməliyyatını YXO və AB-nin gündəlik hesablaşma əməliyyatları ilə qarışdırmamaq üçün XTK-nin qalıq məbləğinin köçürülməsini AB II mərhələnin başlandığı gün səhər tezdən həyata keçirməlidir. hər bir YXO rəhbəri bu əməliyyata şəxsən nəzarət etməlidir.

1.2.1.    Xəzinədarlığın II mərhələsi tətbiq edilən vaxtdan 3 gün müddətinə hər bir YXO müdiri aşağıdakı informasiyanı hazırlamağa və xüsusi kuryer vasitəsilə DXA-yə göndərməyə borcludur.

 

(1)

Büdcə

təşkilatının

adı

(2)

Bankın

və filialının

(3)

Hesab

nömrəsi

(4)

Hesabın

növü

(5)

..tarixə son qalıq

(6)

Xəzinə darlığın tranzit

(7)

Məktub-Sərəncam

(8)

Hesablaşmanın

tarixi

 

adı

 

 

 

hesabının

kreditləşmə

tarixi

Nömrəsi

Tarix

M

ə

b

l

ə

ğ

Zona

hes.-

kassa

mər.

Mərkəzi Bank

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hesabların növləri: (1) respublika büdcəsinin xərc hesabı, (2) yerli büdcənin xərc hesabı, (3) respublika büdcəsinin gəlir hesabı, (4) yerli büdcənin gəlir və maliyyələşmə hesabı (yerli bölüşdürülməyən), (5) respublika büdcədənkənar hesab, (6) yerli büdcədənkənar hesab və (7) digər hesablar (kapital qoyuluşu və təmir, məqsədli fondlar, hesablaşma, depozit, borcalma və borclara xidmət, kredit və ödəmə və s.).

Həmçinin respublika büdcəsindən maliyyələşmə hesabları- 145-ci bölüşdürücü və 154 N-li hesablar üzrə yuxarıda göstərilmiş formanın 6 və 7-ci sütunları istisna olmaqla və 8-ci sütunda isə 154 N-li hesabın kreditləşmə tarixi göstərilməklə xüsusi hesabat forması DXA-yə göndərilməlidir.

1.2.4. DXA bu mə”lumatları bütün rayon və zonalar üzrə toplayaraq ayrıca saxlamalı və bağlanmış bank hesablarının son qalıqlarının XCH-yə kreditləşdirilməsini təmin etməlidir.

 

1.2.5. XHK-da son qalıqların işlənmə qaydası

 

1.2.5.1. Qeyd etmək lazımdır ki, bütün YXO-lar birinci növbədə bank hesablarının son qalığının XHK-da yazılışını aparmalıdırlar. Əməliyyatlar haqqında yazılış yalnız ilkin qalıqlar işləndikdən sonra aparıla bilər.

1.2.5.2. Yerli xəzinələr bağlanmış hər bir bank hesabının əvəzinə bir XHK açmalıdır. hər bir bank hesabının son qalığı bütünlüklə müvafiq XHK-nın kredit qalığına işlənməli, bütün hesablar üzrə son qalıqların ümumi məbləği isə debet qalığı kimi “Agent-Bank” XHK-ya yazılmalıdır. Bundan sonra “Agent-Bank” XHK-ya kredit yazılışı verilərək sıfır qalıqla bağlanır, “Sərəncam” XHK isə adi qaydalara uyğun debetləşir, sonra isə qalığın XCH-yə köçürülməsinə icazə verən Məktub-Sərəncam hazırlanır.

1.2.5.3.                       XHK-da kredit yazılışı bank hesablarının növlərindən asılı olaraq aşağıdakı kimi aparılır:

 

(1)  Respublika büdcəsinin xərc hesabının son qalığı:

Bağlanmış hər bir bank hesabının əvəzinə bir “Respublika (bölüşdürülən)” XHK açılır və bank hesabının son qalığı XHK-nın ilkin qalığı kimi qəbul edilir.

 

(2)  Yerli büdcənin gəlirlər və xərclər hesabının son qalığı:

Bağlanmış hər bir bank hesabının əvəzinə bir “Yerli (bölüşdürülən)” və “Yerli (bölüşdürülməyən)” XHK açılır və bank hesabının son qalığı XHK-nın ilkin qalığı kimi qəbul edilir.

 

(3)  Dövlət vergi orqanları, gömrük və s. orqanların respublika gəlirlər hesabının son qalığı (N100)

Gəlirlər üzrə bütün büdcə hesablarının bağlanmasından və onların XTK-yə köçürülməsindən dərhal sonra AB YXO-ya və dövlət vergi orqanlarına dəqiq hesabat təqdim edir. Respublika gəlirləri üzrə bank hesablarının yekun qalıqları “Gəlirlər (respublika və yerli)” XHK-nın ilkin qalığı kimi götürülür. Sonra “Gəlirlər” XHK-dakı məbləğin DXA-yə köçürülməsi yolu ilə həmin məbləğə müxabirələşmə verilərək dərhal sıfır balansla bağlanılır (Dt-“Gəlirlər” XHK, Kt-“Köçürmə (YXO-DXA) yazılışı ilə).

Nəzərdə tutulur ki, qalıqları 130 və 134 N-li xərc hesablarına köçürülməklə yerli büdcələrin hesablarında son qalıq olmasın. Lakin bu hesablarda qalıq olarsa, həmin qalıqlar “Gəlirlər (resp. və yerli)” XHK-nın qalığına yazılır və sonuncu sıfıra endirilərək “Yerli bölüşdürülməyən” XHK-nın kredit qalığı kimi götürülür.

Gəlirlər üzrə bağlanması nəzərdə tutulan bank hesablarının yerli və respublika büdcələri arasında bölüşdürülməsini tələb edən qalıqları “Gəlirlər (resp. və yerli)” XHK-nın ilkin qalığı kimi götürülür və sonra bu məbləğ sıfıra endirilərək müvafiq “Bölüşdürülməyən” XHK-nın kredit qalığına yazılır. Yerli büdcəyə aid olan məbləğə görə “Yerli bölüşdürülməyən” XHK-ya kredit, “Gəlirlər” XHK-ya isə debet yazılışı verilir. Respublika büdcəsinə aid olan məbləğ yuxarıda qeyd edildiyi kimi “Köçürmə” (YXO-DXA) XHK vasitəsilə DXA-yə göndərilir.

İlkin qalıqlar işlənib qurtardıqdan sonra da “Gəlirlər (resp. və yerli)” XHK-dan istifadə olunur. Bə”zi hallarda dövlət idarə etməsinin müxtəlif səviyyələrinə (resp., rayon, şəhər, qəsəbə və kənd icra nümayəndəlikləri və s), vergilərin hər bir növlərinə görə köməkçi “Gəlirlər” XHK-rı da açıla bilər.

 

(4)  Yerli büdcənin bölüşdürülməyən hesabının son qalığı

Belə hesabların son qalığı tamamilə “Yerli (bölüşdürülməyən)” XHK-nın ilkin qalığı kimi qəbul edilir.

 

(5)  Respublika BT-nin xüsusi və ya büdcədənkənar hesablarının, həmçinin depozit hesablarının son qalıqları (141 və 144 N-li hesablar)

Bağlanan hər bir bank hesabının əvəzinə bir “Büdcədənkənar xüsusi vəsaitlər (respublika)” XHK açılır və həmin hesabların son qalığı “Büdcədənkənar xüsusi vəsaitlər (respublika)” XHK-nın ilkin qalıqları kimi qəbul edilir.

 

(6)  Yerli BT-nin xüsusi və büdcədənkənar hesablarının və ya depozit hesablarının son qalıqları

Bağlanan hər bir bank hesabının əvəzinə bir “Büdcədənkənar xüsusi vəsaitlər (yerli)” XHK açılır və hesabın son qalığı “Büdcədənkənar xüsusi vəsaitlər (yerli)” XHK-nın ilkin qalığı kimi qəbul edilir.

 

1.3. Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının Əməliyyat İdarəsində Xəzinədarlığın Cari Hesabının (XCH) açılması

 

1.3.1. DXA-nin əməliyyatlarını aparmaq üçün MB-nin Əməliyyat İdarəsində Vahid Xəzinə Hesabı (VXH) adlanan Xəzinədarlığın Cari hesabı (XCH) açılır. Bank hesablarının bütün qalıqları onların bağlandığı vaxt yuxarıda qeyd edildiyi kimi YXO-ların Tranzit hesabından XCH-yə köçürülür. DXA bütün əməliyyatları bilavasitə XCH ilə aparır. Beləliklə, dövlətin nağd pul ehtiyatlarının saxlanılmasının yeganə təminatçısı MB-dir və o, dövlətin maliyyələşmə əməliyyatlarını həyata keçirən əsas bankdır.

1.3.2. Nəzərdə tutulur ki, XCH hər hansı bir zonanın rayonunda Xəzinədarlığın II mərhələsi tətbiq edilən gün açılır. II mərhələ digər rayon və zonalarda həyata keçirilən zaman XCH həmin rayonlarda həyata keçirilən əməliyyatları da əhatə edir.

 

1.4. Agent-Bank (AB) və Xəzinədarlığın Tranzit

hesabı (XTK)

 

1.4.1. Əsas xarakteristikalar

Maliyyə əməliyyatlarının bütün respublika ərazisində həyata keçirilməsini təmin etmək məqsədilə DXA Maliyyə Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilmiş müvəkkil blanklardan hər hansı birini seçərək AB kimi təyin edir. hər bir YXO təyin olunmuş AB ilə həmin bankda açılmış və Xəzinədarlığın Tranzit hesabı adlanan bank hesabı ilə işləyir. Təyin olunmuş AB-lər Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi yanında Dövlət Xəzinədarlıq Agentliyi üçün müəyyən edilmiş səlahiyyət dairəsində fəaliyyət göstərirlər. AB-lər bütün dövlət əməliyyatlarını (respublika və yerli gəlirləri, büdcə və büdcədənkənar ödənişləri və s.) qeydə alırlar. Xəzinədarlığın Tranzit Hesablarının fərqli cəhəti ondan ibarətdir ki, bu hesablar XCH-nin subhesablarıdırlar. Artıq daxilolmalar və ya ödənişlər hər gün XTH-dən XCH-yə köçürülərək sıfıra endirilir. Bu o deməkdir ki, əvvəllər qüvvədə olan dövlət maliyyə resurslarının qabaqcadan AB-lərə verilməsi praktikası gündəlik hesablaşmalar sistemi ilə əvəz olunur. [6]

 

1.4.2. Ödəmə qaydaları

 

1.4.2.1. Hər bir YXO AB-də XTH açır ki, bu da II mərhələnin həmin rayonda tətbiq edildiyi vaxtdan fəaliyyət göstərməyə başlayır. XTH-dən vəsaitin silinməsi üçün YXO-nun səlahiyyətli işçilərinin (YXO-nun direktoru və ya onun müavininin) imzaları tələb olunur. Bununla əlaqədar olaraq YXO özünün 3 səlahiyyətli işçisinin imzasını AB-yə təqdim edir.

 

1.4.2.2. XTH-dən nağd vəsaitin silinməsi.

AB XTH-dən nağd vəsaitin silinməsi üçün yerli xəzinədarlıq orqanına standart çek kitabçası təqdim edir. Hər dəfə vəsait silinən zaman çekdə YXO-nun iki səlahiyyətli işçisinin imzası olmalıdır. AB təqdim olunmuş çekin əslini və qanunauyğunluğunu mövcud qaydalara müvafiq olaraq yoxlayır. Əgər çekdə hər hansı qeyri-qanuni hal aşkar edilərsə - müxtəlif yazı xəttləri, səlahiyyəti olmayan şəxslərin imzaları - AB dərhal YXO ilə telefon vasitəsilə əlaqə saxlayır və çeki geri qaytararaq çatışmamazlıq haqqında məlumat verir. Həmin səhv YXO tərəfindən çekin icra olunmasına qədər dərhal düzəldilir.

 

1.4.2.3. Köçürmə Sərəncamı

XTH-dən nağdsız əməliyyatlar zamanı vəsaitin silinməsi üçün, vəsaitin XTH-dən digər bank hesabına köçürülməsi zamanı YXO standart formada ödəmə tapşırığından (ÖT) istifadə edir. Standart xəzinə qaydalarına uyğun olaraq ÖT-ni BT hazırlayır və YXO-nun 2 səlahiyyətli şəxsi tərəfindən imzalanır. Bu zaman AB tərəfindən BT işçisinin imzasının yoxlanılmasına ehtiyac qalmır, çünki BT heç bir bank hesabına və sərəncam vermə hüququna malik deyildir. AB yalnız YXO-nun möhürünü və səlahiyyət verilmiş hər hansı iki nümayəndəsinin imzasını yoxlayır.

 

1.4.2.4 Xəzinədarlığın ödəniş sənədi əsasında əməliyyatların aparılması üzrə öhdəliçilik.

Agent-Banklar XTH-lər üzrə ödəniş əməliyyatlarını vaxtında həyata keçirməlidirlər. Bu zaman yalnız ödəniş sənədlərinin səhv və ya qeyri-dəqiq hazırlanması əməliyyatın dayandırılması üçün əsas ola bilər. Əsassız olaraq xəzinə əməliyyatlarının AB tərəfindən dayandırılarsa qanunla müəyyən edilmiş məsuliyyət növü nəzərdə tutulur. YXO rəhbəri bu cür halların hər biri haqqında Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi yanında Dövlət Xəzinədarlıq Agentliyinin Baş direktoruna məlumat verir. DXA MB-nin iştirakı ilə bu cür halları araşdırır və tədbir görülməsinə nail olur. [7]

 

1.4.2.5 YXO-nun səlahiyyətli şəxslərindən başqa heç bir şəxsin, təşkilat və ya orqanın XTH-dən vəsaitin silinməsi və ya köçürülməsi haqqında tapşırıq vermək hüququ yoxdur. AB XTH-dən vəsaitin silinməsi haqqında hər hansı qeyri-qanuni göstərişi yerinə yetirməməlidir. Belə hallarda AB dərhal YXO-ya məlumat verməli, sonuncu isə öz növbəsində Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi yanında Dövlət Xəzinədarlıq Agentliyinin Baş Direktoruna məlumat verməlidir. Əgər AB bu qaydaları pozaraq hər hansı məbləği XTH-dən silərsə, bu cür xərc YXO tərəfindən qəbul edilmir və XTH ilə XCH arasında aparılan hesablaşmaya daxil edilmir. [8]

 

1.4.2.6 YXO-ya aid olmayan əməliyyatları DXA özünün MB-dəki XCH vasitəsilə həyata keçirir.

 

1.4.3 Daxilolma qaydaları

Xəzinədarlığın Tranzit Hesabına daxilolmalara gəldikdə isə AB istər nağd, istərsə də ÖT vasitəsilə həyata keçirilən daxilolmaları XTH-yə qəbul edərək, ilkin təsdiqedici sənədlər də daxil olmaqla bank çıxarışları vasitəsilə YXO-ya məlumat verir.

 

1.4.4 Bank xidməti - gündəlik bank hesabatı (çıxarış)

 

1.4.4.1. AB Xəzinədarlığa adi bank xidməti göstərir. Belə xidmətin mühüm hissəsi gündəlik bank çıxarışlarının təqdim edilməsidir. Gündəlik əməliyyatlar qurtardıqdan sonra AB saat 14.00 qədər gəlirlər (kredit qrafası) və xərclər (debet qrafası) əməliyyatları üzrə bank çıxarışlarını YXO-ya təqdim etmək üçün hazırlayır. Hər bir gəlir maddəsi üçün daxilolmanın məbləği və xarakteri, təsnifatı və digər məlumatlar-bankın adı və onun filialı, pul vəsaitinin hara daxil olması, həmçinin daxilolmanın tarixi və məbləği, depozit qaydası (nağd və ya köçürmə sərəncamı) dəqiq qeyd edilmiş ilkin sənədləri təqdim edir. Hər bir xərc maddəsi Xəzinədarlıq işçisinin imzası ilə icazə verilmiş ÖT ilə əsaslandırılmalıdır. Ödəniş nağd qaydada aparıldıqda isə AB YXO-ya çekin məbləği və tarixini təqdim edir. Xəzinə işçisinin imzası ÖT-də yoxdursa, heç bir ödəniş aparılmamalıdır. AB-nin XTH-ni xəzinədarlıq işçisinin icazəsi olmadan debetləşdirmək səlahiyyəti yoxdur. Xəzinədarlıq işçisi ilkin sənədlər əsasında əməliyyatların düzgün yerinə yetirilməsini bank çıxarışlarında yoxlayır və saat 15.00-a kimi öz razılığı haqqında hər iki nüsxənin üzərində qeyd edir. Bir nüsxə AB-yə qaytarılır, ikinci nüsxə isə sənədlərlə birlikdə uçot aparılması üçün YXO-da saxlanılır.

 

1.4.4.2 Bankçıxarışlarına XTH-yə aid olmayan məbləğlərin daxil edilməsi, YXO tərəfindən həyata keçirilən əməliyyatların XTH-nin bank çıxarışında düzgün əks etdirilməməsi halları olarsa, belə səhvlər təcili olaraq aradan qaldırılmaqla gündəlik əməliyyatları özündə əks etdirən düzgün bank çıxarışı YXO-ya təqdim edilməlidir..

 

1.4.4.3 MB-nin Əməliyyat İdarəsində açılmış və DXA tərəfindən istifadə edilən XCH üzrə Əməliyyat İdarəsi adi qaydalara uyğun olaraq bank xidməti həyata keçirir, o cümlədən iki nüsxədə bank çıxarışını DXA-yə təqdim edir.

 

1.5. Xəzinə ilə MB və Maliyyə Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilmiş müvəkkil blankları arasında müqavilə

 

DXA ilə MB və Maliyyə Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilmiş müvəkkil blankları arasında ayrıca müqavilə imzalanır və həmin müqavilədə onların hər birinin vəzifə və öhdəlikləri aydın göstərilir. Bu müqavilə özündə aşağıdakı maddələri əks etdirir: AB-nin təyin edilməsi, bank xidməti, bank xidməti haqqının ödənilməsi, mübahisəli məsələlərin nizamlanması və s.

 

1.6. XTK ilə XCH arasında gündəlik hesablaşma

 

1.6.1 YXO-nun istifadə etdiyi XTH addanan bank hesabı ilə DXA-nin istifadə etdiyi Xəzinədarlığın Cari hesabı adlanan Vahid Xəzinə hesabı arasında gündəlik hesablaşmaların aparılması banklar (Maliyyə Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilmiş müvəkkil blankları və MB) və Xəzinədarlıqlar arasında (DXA və YXO) müvafiq müqavilələrin hazırlanmasını nəzərdə tutur. Maliyyə Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilmiş müvəkkil blankları və MB-nin iş qaydalarını tənzimləmək üçün aşağıdakıların hazırlanması nəzərdə tutulur:

1.   Maliyyə Nazirliyi (MN) və Maliyyə Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilmiş müvəkkil blankları arasında müqavilə;

2.   MN və MB arasında müqavilə;

3.   MN-nin razılığı ilə MB tərəfindən hazırlanmış təlimatlar.

Xəzinədarlıq orqanlarının fəaliyyətini tənzimləmək üçün qaydalar hazırki sənəddə verilir. Qeyd etmək lazımdır ki, gündəlik hesablaşmaların ən vacib və ümumi prinsipləri aşağıdakılardan ibarətdir:

(1) YXO və AB rəhbərliyinin birgə imzaladığı, həmçinin XCH ilə XTH arasında hesablaşmaya icazə verən müvafiq Məktub-Sərəncam hazırlanır;

(2)    XCH ilə hesablaşma ZHKM vasitəsilə gündəlik həyata keçirilir;

(3)    hər bir YXO-nun həyata keçirdiyi hesablaşma son nəticədə XCH-yə daxil edilir ki, bu da Əməliyyat İdarəsi tərəfindən DXA-yə təqdim olunan XCH üzrə gündəlik bank çıxarışında əks etdirilir.

 

1.6.2 Məktub-Sərəncam

 

1.6.2.1 Gündəlik hesablaşma prosesi YXO-da Məktub-Sərəncamın hazırlanmasından başlanır və “Sərəncam” adlanan bu sənədi YXO və AB rəhbərləri birgə imzalayırlar. Əsasında “Agent-Bank” və “Sərəncam” XHK-nın işlənildiyi gündəlik bank çıxarışı YXO-lar tərəfindən həmin gün Məktub-Sərəncamın hazırlanması üçün əsas sənəd hesab olunur. XCH-lər ilə son hesablaşma müvafiq hesablaşma-kassa mərkəzləri tərəfindən Məktub-Sərəncamlar əsasında həyata keçirilir.

 

1.6.2.2 Məktub-Sərəncamın iki növü

Debet və kredit arasındakı fərqin “Sərəncam” XHK-ya köçürülməsi yolu ilə “Agent-Bank” XHK gündəlik sıfır balansla bağlanılmalıdır. “Sərəncam” XHK-ya daxil edilmiş məbləğə uyğun gündəlik Məktub-Sərəncam hazırlanır. Beləliklə, “Sərəncam” XHK-da yazılan debet və ya kredit qalığından asılı olaraq 2 növ Məktub-Sərəncam forması istifadə olunur:

I növ Məktub-Sərəncam “Sərəncam” XHK-nın debet qalığına əsasən hazırlanır. Bu halda bank çıxarışına əsasən gəlirlər xərclərdən çox olur, gəlirlərin xərclərdən çox olan hissəsi bankın müxbir hesabından silinərək XCH-yə köçürülür.

II növ Məktub-Sərəncam “Sərəncam” XHK-nın gündəlik kredit qalığına əsasən hazırlanır. Bu halda bank çıxarışlarına əsasən xərcin gəliri üstələyən hissəsi bankın müxbir hesabına köçürülür və həmin məbləğ XCH-dən silinir.

1.6.23. Çek kimi Məktub-Sərəncamlar da çox mühüm maliyyə sənədidir, çünki o, AB-yə pul vəsaitinin XCH-dən silinməsi və ya pul vəsaitinin XCH-yə köçürülməsi səlahiyyətini verir. Bununla əlaqədar olaraq Məktub-Sərəncamların düzgün və dəqiq işlənilməsinin böyük əhəmiyyəti vardır. YXO-nun rəhbəri şəxsən özü, bank çıxarışlarını və müşaiətedici sənədləri yoxlamalı və onların düzgün tərtib olunmasına tam əmin olduqdan sonra sənədləri qəbul etməlidir.

 

1.6.2.4 Məktub-Sərəncamın formaları

Məktub-Sərəncamlar mühüm maliyyə sənədi olduğu üçün onlarda pul vəsaitinin məbləği, tarixi, nömrəsi dəqiq qoyulmalıdır. Məktub-Sərəncam xəzinədarlığın bu işinə cavabdeh işçisi tərəfindən tərtib edilir və onda saxlanılır. Saat 14.00-a kimi bank çıxarışları üzrə üzləşdirməni aldıqdan sonra xəzinədarlığın məsul işçisi Məktub-Sərəncamı imzalayır və saat 15.00-a kimi AB rəhbərliyinə göndərir. Məktub-Sərəncam üç nüsxədə hazırlanır, onları AB-nin və YXO-nun rəhbərləri birgə imzalayırlar. Hazırlanmış Məktub-Sərəncamın iki nüsxəsi AB-yə göndərilir (bir nüsxə AB-də qalır, bir nüsxəsi ZHKM-ə verilir), bir nüsxəsi xəzinədarlıqda qalır. Məktub-Sərəncam onun müvafiq növü üçün bu təlimatın sonunda verilmiş formalara uyğun hazırlanır.

 

1.6.2.5 Cari hesab üzrə gündəlik sərəncam

AB Məktub-Sərəncamı xəzinədarlıqdan aldıqdan və onun düzgün hazırlanmasına tam əmin olduqdan sonra təcili olaraq onu imzalayır və surətini xəzinədarlığa qaytarır. Sonra AB rəhbərliyi bankın müxbir hesabından hesablaşmanı həyata keçirməyə icazə verən ödəmə tapşırığı hazırlayır. Bankın rəhbərliyi bu ödəmə tapşırığını Məktub-Sərəncamın surəti ilə birlikdə saat 15.30-a kimi kuryer və ya faksla/teleqramla/telekslə ZHKM-ə göndərir. ZHKM təcili Maliyyə Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilmiş müvəkkil blankların müxbir hesabından hesablaşmanı yerinə yetirir və yerinə yetirilmiş əməliyyat haqqında AB-yə, axırıncı isə öz növbəsində YXO-ya məlumat verir. ZHKM hər bir hesablaşma üzrə MB-nin Əməliyyat İdarəsinə saat 16.00-a kimi tam məlumat verir. Əməliyyat İdarəsi XCH üzrə hesablaşmanı iş gününün sonuna kimi həyata keçirir. Həyata keçirilmiş hesablaşmalar haqqında məlumatı XCH-nin bank çıxarışı ilə birlikdə DXA-yə göndərir.

 

1.6.3 Məlumatların üzləşdirilməsi haqqında aylıq hesabat

 

1.6.3.1. Hər ayın sonunda YXO Məktub-Sərəncamların əsasında məlumatların üzləşdirilməsi haqqında 3 nüsxədən ibarət hesabat təqdim edir. Bu hesabat YXO və AB rəhbərləri tərəfindən birgə imzalanır. Hesabatın birinci nüsxəsi xəzinədarlıqda qalır, II nüsxə AB rəhbərliyinə göndərilir, üçüncü nüsxə isə aylıq icmal hesabatla birlikdə DXA-yə təqdim edilir. DXA məlumatların üzləşdirilməsi haqqında hesabat ilə “AB” və “Sərəncam” XHK-ları arasında kənarlaşmaları yoxlayır. Bundan başqa məlumatların üzləşdirilməsi haqqında hesabat YXO-nun “Sərəncam” XHK ilə DXA-nin hər bir YXO üçün apardığı “YXO-nun müvəqqəti hesabı” XHK-nın məlumatlarının müqayisə edilməsi üçün əsas hesab olunur. “YXO-nun müvəqqəti hesabı” XHK ilə məlumatların üzləşdirilməsi haqqında hesabat arasında meydana çıxan kənarlaşmalar dərhal DXA tərəfindən MB, AB və YXO vasitəsilə araşdırılır və onun yaranma mənbələrinin aradan qaldırılması istiqamətində müvafiq tədbirlər görülür. Kənarlaşma Məktub-Sərəncam vasitəsilə aradan qaldırılır, MB öz növbəsində müvafiq yazılışlarda düzəlişlər aparır.

 

1.6.3.2 Məlumatların üzləşdirilməsi haqqında aylıq hesabat forması təlimatın sonunda verilmişdir.

 

 

1.7 Maliyyələşmə qaydaları:

 

1.7.1 Mövcud maliyyələşmə qaydaları

Əvvəllər respublika büdcə təşkilatları onlar üçün nəzərdə tutulmuş məbləğlərin müxtəlif bank hesablarına köçürülməsi yolu ilə maliyyələşdirilirdilər. Bölüşdürücü Nazirliklər (BN) özünün büdcə təşkilatlarından aldığı sorğu əsasında tələbnamə adlanan xərc cədvəlini müşaiətedici sənədlərlə və sifarişlə birlikdə Maliyyə Nazirliyinə təqdim edirdilər. Verilmiş sənədlərin yoxlanılmasından sonra maliyyələşməyə icazə verilir və adətən maliyyələşmə rübdə, yaxud ayda bir dəfə aparılırdı. Maliyyələşdirmə üçün icazə alındıqdan sonra vəsaitlər ödəmə tapşırığı əsasında MN-nin hesabından BN-in bölüşdürücü büdcə hesabına, oradan isə onun xərc hesabına köçürülürdü ki, gələcəkdə bu vəsaitləri BT-nin xərc hesabına köçürmək mümgün olsun. Ödəmə tapşırığı hər bir köçürmə üçün hazırlanırdı. Yerli büdcə təşkilatlarının maliyyələşdirilməsi eyni qaydada həyata keçirilirdi. Ancaq bu zaman maliyyələşməyə icazəni yerli maliyyə şöbələrinin müdirləri verirdilər.

 

1.7.2. Xəzinədarlığın II mərhələsinin tətbiq edilməsindən sonra yeni maliyyələşmə qaydaları

 

1.7.2.1. Yeni sistem vəsaitlərin birbaşa köçürülməsini nəzərdə tutur. hazırda mövcud olan bank hesabları onların bağlanması ilə əlaqədar olaraq Xəzinədarlığın II mərhələsində fəaliyyətini dayandırırlar. Respublikanın bütün rayonlarında Xəzinədarlığın II mərhələsinin tamamilə tətbiq edilməsindən sonra maliyyələşmə, vəsaitin bir Xəzinədarlıq həddində və yaxud iki xəzinədarlıq arasında köçürülməsini ifadə edir. Bir qayda olaraq yerli BT-lərin maliyyələşdirilməsi bir Xəzinədarlıq həddində aparılır, respublika BT-lərdə isə DXA ilə YXO arasında aparılır.

 

1.7.2.2 Bölüşdürücü nazirliklər üçün maliyyələşdirmə qaydaları

 

Respublika BT-nin maliyyələşdirilməsi aşağıdakı qaydada aparılır. Müvafiq bölüşdürücü nazirlik (BN) Sifarişlərini, məxaric cədvəllərini və digər sənədləri Maliyyə Nazirliyinə (MN) təqdim edir. Ancaq həmin gün BN müxtəlif xərc maddələri üzrə, həmçinin bütövlükdə bütün BT-lər üçün maliyyələşmə tələbnaməsi təqdim edir, MN isə bu məbləğlərin mövcud BN-nin rüblük və illik smetasında nəzərdə tutulub tutulmadığını yoxlayır. Gələcəkdə BN-lər tək bir BN üçün deyil, həm də hər bir konkret BT üçün yeni təsnifata uyğun maliyyələşmə tələbnaməsi təqdim etməlidirlər, burada konkret BT üçün təyin olunmuş və DXA-nin YXO-ya ayırdığı vəsait iqtisadi və funksional təsnifata uyğun olaraq paraqraf və bölmələr üzrə göstərilir. Maliyyələşmə üçün tələbnamələr bir qayda olaraq ayda bir dəfə, yaxud MN-nin müəyyən etdiyi qrafiklər üzrə təqdim olunmalıdır.

 

1.7.2.3 Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi yanında Dövlət Xəzinədarlıq Agentliyi tərəfindən yoxlama

 

DXA daxil olmuş müraciət və sənədləri aşağıdakı bəndlər üzrə yoxlamalıdır:

1)   maliyyələşmənin zəruriliyini təsdiq edən sənədlər də daxil olmaqla təsdiq olunmuş bütün sənədlərin düzgün tərtib edilməsini;

2)   BN-nin tələb etdiyi məbləğin illik və rüblük smeta həddində olmasını;

3)   BN-nin tələb etdiyi məbləğin, hər bir respublika BT və ya bütövlükdə BN üçün həm iqtisadi, həm də funksional təsnifatın xərc maddələri üzrə nəzərdə tutulmasını;

Əgər BN tərəfindən bu bəndlərdən hər hansı biri yerinə yetirilməzsə onda maliyyələşmə tələbi təxirə salınır. Lakin bütün bu bəndlər üzrə müvafiq qənaətbəxş cavab alınarsa maliyyələşmə tələbi uçotu aparılmaqla mövcud vəsaitlər həddində yerinə yetirilir. Dövri olaraq, adətən ayda bir dəfə BN-dən alınan tələbnamələr bütövlükdə yuxarıda göstərilmiş bəndlər üzrə yoxlanılmalıdır. Bütün BN-lər üzrə belə yoxlamadan sonra işlənmiş maliyyələşmə sifarişlərinin ümumi məbləğini hesablamaq və “Respublika (bölüşdürülməyən)” XHK-da vəsaitin olmasını yoxlamaq lazımdır. Respublika vəsaitlərinin mövcud olması “Respublika (bölüşdürülməyən)- Maliyyə Nazirliyinin ümumi resursları” XHK-da kredit qalığını göstərir. Əgər maliyyələşmənin ümumi məbləği kredit qalığı həddində olarsa, onda maliyyələşdirmə üçün son qərar mövcud və büdcəyə daxilolmaların real vəziyyəti nəzərə alınmaqla qəbul edilir. Əgər maliyyələşmənin ümumi məbləği respublika resurslarının kredit qalığından çox olarsa, onda maliyyələşmə məbləği tələbnamədə kredit qalığında mövcud olan məbləğə qədər azaldılmalıdır.

 

1.7.2.4 DXA tərəfindən maliyyələşdirmə

 

Maliyyələşmə məbləği müəyyənləşdirildikdən sonra DXA həmin məbləğ həddində YXO-lara və konkret respublika tabeli büdcə təşkilatlarına xərc maddələri üzrə vəsaitin faktiki bölgüsünü həyata keçirir. Maliyyələşmənin aparılması üçün YXO-lara göndərilən XAKS (Xəzinəarası Köçürmə Sərəncamı) hazırlanmalı və DXA-nin müvafiq XHK-rında zəruri yazılar edilməlidir. Bir qayda olaraq XAKS hər bir konkret BT üçün hazırlanır. BN üçün hazırlanmış bütün XAKS-rın yekun məbləği “Respublika (bölüşdürülməyən)- Maliyyə Nazirliyinin ümumi resursları” XHK-dan debetləşdirilir və “BN-nin Resursları” XHK-ya kreditləşdirilir. BT üçün nəzərdə tutulan və XAKS-da göstərilən məbləğlər sonra “BN-nin Resursları” XHK-dan çıxarılmalı və uyğun BN-nin struktur vahidinin yerləşdiyi rayonun müvafiq “Köçürmə (YXO-DXA)” XHK-də qeydə alınmalıdır. Vəsaitlərin bu qaydada köçürülməsi bütün BN-lər barəsində tətbiq olunmalıdır.

 

1.7.2.5 Yerli büdcənin maliyyələşdirilməsi

 

Respublika büdcəsi üçün müəyyən edilmiş maliyyələşmə qaydaları yerli büdcələr üçün də xarakterikdir. Bu halda vəsaitin ayrılması üçün tələbnamə hər bir xərc maddəsi üzrə göstərilməklə məxaric cədvəlləri formasında BT-lər tərəfindən hazırlanır. Yerli büdcələrə vəsaitlərin ayrılması daha tez-tez və ya tələb olunan anlarda aparıla bilər, çünki həmin əməliyyatlar yalnız YXO daxilində həyata keçirilir. YXO bu cür tələblərin icra imkanını istənilən an “Yerli (bölüşdürülməyən)” XHK-da mövcud vəsaitin məbləği vasitəsilə yoxlaya bilər. Tələb bəyənilmək üçün yerli maliyyə orqanının rəhbərinə təqdim edilməlidir. Yerli maliyyə orqanı bu maliyyələşmə tələbini yuxarıda qeyd edilən DXA tərəfindən respublika BT-rin tələbnamələrini yoxladığı bəndlər üzrə yoxlamalıdır. Maliyyə orqanının rəhbəri həmçinin zəruri həcmdə yerli resursların mövcud olmasını yoxlamalıdır. Əgər bu resurs yoxdursa, onda sifariş qəbul edilməməlidir. Maliyyə orqanının rəhbəri bundan başqa yerli büdcənin tələbini ödəmək üçün respublika vəsaitlərindən istifadə olunub-olunmamasını da diqqətlə yoxlamalıdır. Tələbnamə maliyyə orqanının rəhbəri tərəfindən bəyənildikdən və müvafiq XKS yazıldıqdan sonra XHK-larda lazımi qeydlər aparılır. YXO-nun rəhbəri XHK-larda kredit balansının olduğunu hökmən yoxlamalıdır. Əgər “Yerli (bölüşdürülməyən)” XHK-da kredit qalığı kifayət məbləğdə deyildirsə, onda o verilmiş sifarişləri qəbul etməməlidir. Bu tələbi yerinə yetirməyənlər barəsində ciddi tədbirlər görüləcəkdir. Kredit balansı mövcud olduğu halda isə YXO tərəfindən hazırlanmış Xəzinədarlığın Köçürmə Sərəncamı əsasında “Yerli (bölüşdürülməyən)” XHK debetləşdirilir, müvafiq büdcə təşkilatının “Yerli (bölüşdürülən)” XHK isə kreditləşdirilir. Bəzi hallarda hər hansı başqa bir YXO-nun ərazisində yerləşən yerli büdcə təşkilatının maliyyələşdirilməsi haqqında qərar qəbul edilə bilər. Belə hallarda yerli resursları bir YXO-dan digərinə köçürmək lazım gəlir. Vəsaitin bir YXO-dan digərinə köçürülməsini həyata keçirmək üçün nəzərdə tutulmuş qaydalara müvafiq olaraq Xəzinə arası Köçürmə Sərəncamı hazırlamaq və XHK-da qeydə almaq lazımdır.

 

I kateqoriya Məktub-Sərəncam- gəlirlərin xərclərdən çox olduğu halda vəsaitin XCH-yə köçürülməsi [9]

 

II nüsxə

I kateqoriya Məktub-Sərəncam gəlirin xərclərdən çox olduğu halda vəsaitin XCH-yə köçürülməsi

 

Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi yanında Dövlət Xəzinədarlıq Agentliyi

 

Sərəncam N ---------------------------------------------------

Tarix ------------------------------------------------------------

Agent-Bank ---------------------------------------------------

YXO ------------------------------------------------------------

Məbləğ (rəqəmlə) -------------------------------------------

                                                  (manat, qəpik)

(yazı ilə) --------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------ (manat, qəpik) XCH-yə köçürülməli

 

Agent-Bankın çıxarışının N: -----------------------------

Tarix -----------------------------------------------------------

Daxil olma ----------------------------------------------------

Ödəmə ---------------------------------------------------------

 

Gəlirin xərci üstələməsi -----------------------------------

 

YXO Direktorunun imzası və tarixi --------------------

-------------------------------------------------------------------

 

Agent-Bankın rəhbərinin imzası və tarixi ---------------------------------------------------------------------------------

I nüsxə

I kateqoriya Məktub-Sərəncam gəlirin xərclərdən çox olduğu halda vəsaitin XCH-yə köçürülməsi

 

Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi yanında Dövlət Xəzinədarlıq Agentliyi

 

Sərəncam N ---------------------------------------------------

Tarix ------------------------------------------------------------

Agent-Bank ---------------------------------------------------

YXO ------------------------------------------------------------

Məbləğ (rəqəmlə) -------------------------------------------

                                                  (manat, qəpik)

(yazı ilə) --------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------ (manat, qəpik) XCH-yə köçürülməli

 

Agent-Bankın çıxarışının N: -----------------------------

Tarix -----------------------------------------------------------

Daxil olma ----------------------------------------------------

Ödəmə ---------------------------------------------------------

 

Gəlirin xərci üstələməsi -----------------------------------

 

YXO Direktorunun imzası və tarixi --------------------

-------------------------------------------------------------------

 

Agent-Bankın rəhbərinin imzası və tarixi ---------------------------------------------------------------------------------

 

 

II kateqoriya Məktub-Sərəncam- xərclərin gəlirlərdən çox olduğu halda vəsaitin

XCH-dən çıxarılması

 

II nüsxə

II kateqoriya Məktub-Sərəncam – xərclərin gəlirlərdən çox olduğu halda vəsaitin XCH-dən çıxarılması

 

Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi yanında Dövlət Xəzinədarlıq Agentliyi

 

Sərəncam N --------------------------------------------------

Tarix -----------------------------------------------------------

Agent-bank --------------------------------------------------

YXO ------------------------------------------------------------

Məbləğ (rəqəmlə) -------------------------------------------

                                                 (manat, qəpik)

(yazı ilə) -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- manat, qəpik XCH-dən çıxarılmalı

 

Agent-Bankın çıxarışının N:-----------------------------

Tarix -----------------------------------------------------------

Daxil olma ---------------------------------------------------

Ödəmə --------------------------------------------------------

Xərclərin gəlirləri üstələməsi ----------------------------

 

YXO Direktorunun imzası və tarixi -----------------------------------------------------------------------------------------

 

Agent-Bankın rəhbərinin imzası və tarixi ---------------------------------------------------------------------------------

I nüsxə

II kateqoriya Məktub-Sərəncam – xərclərin gəlirlərdən çox olduğu halda vəsaitin XCH-dən çıxarılması

 

Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi yanında Dövlət Xəzinədarlıq Agentliyi

 

Sərəncam N --------------------------------------------------

Tarix -----------------------------------------------------------

Agent-bank --------------------------------------------------

YXO ------------------------------------------------------------

Məbləğ (rəqəmlə) -------------------------------------------

                                                 (manat, qəpik)

(yazı ilə) -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- manat, qəpik XCH-dən çıxarılmalı

 

Agent-Bankın çıxarışının N:-----------------------------

Tarix -----------------------------------------------------------

Daxil olma ---------------------------------------------------

Ödəmə --------------------------------------------------------

Xərclərin gəlirləri üstələməsi ----------------------------

 

YXO Direktorunun imzası və tarixi -----------------------------------------------------------------------------------------

 

Agent-Bankın rəhbərinin imzası və tarixi ---------------------------------------------------------------------------------

 

 

 


Xəzinədarlığın Tranzit Hesabı üzrə məlumatların üzləşdirilməsi haqqında aylıq hesabat: gündəlik Sərəncamlar üzrə XCH-yə pul vəsaitinin köçürülməsi və XCH-dən pul vəsaitlərinin alınması

 

 

      AB------------------------                                   YXO---------------------------

 

 

 

   Hesabat N -----------------         Ay -------------------                 Tarix---------------------

 

 

 

 

 

Əməliyyat

Sərəncam

 

Tarix

Ödəmə (-)

Daxilolma(+)

Fərq (+/-)

Sərəncam

N

Qeyd tarixi

Məbləğ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Cəmi:

 

 

 

 

 

 

AB-nin imzası və möhürü

YXO-nun imzası və möhürü

 

 

 

 

 

 

Qeyd: Məlumatların üzləşdirilməsi haqqında hesabat YXO, AB və DXA-nin (“YXO-nun müvəqqəti hesabı” XHK-da üzləşdirmə üçün) hər biri üçün bir nüsxə olmaqla üç nüsxə hazırlanmalıdır.

 

 

 


II Hissə : Xəzinədarlığın hesab kitabları və icmal hesabatlar

 

I. Xəzinədarlığın Hesab Kitabları

 

Xəzinədarlıq sisteminin II mərhələsində büdcə vəsaitlərinin uçotunu aparmaq məqsədilə yeni XHK-lar açılmalıdır. YXO və DXA-lərdə aparılan XHK-lar birlikdə Baş Kitabı təşkil edirlər. Bu kitab bütün maliyyə əməliyyatlarının nəticələrini özündə əks etdirir. Xəzinədarlıq işçilərinin hamısı, xüsusilə XHK-ları işləyən xəzinə işçiləri mühasibat yazılarının tam düzgünlüyünü təmin etmək məqsədilə mütəmadi olaraq Plan-hesablardan istifadə etməlidirlər.

 

Əsas prinsiplər:

 

Xəzinədarlıq idarəetmə sistemini həyata keçirən xəzinədarlığın müvafiq işçiləri aşağıdakı əsas prinsiplərin gözlənilməsini təmin etməlidirlər:

(1) Xəzinədarlığa dair hesabatlar və ya digər məlumatlar hazırlanarkən XHK-dakı yazılışlar əsas kimi götürülməlidir. Məhz buna görə XHK-dakı yazılışlar mühüm əhəmiyyət kəsb edir. XHK-lar işlənərkən xəzinədar əmin olmalıdır ki, yazılışlar təlimatlara cavab verir. XHK-larda təlimata uyğun olmayan yazılışlar aparan işçilər buraxılan səhvlərə görə inzibati məsuliyyət daşıyırlar.

(2)        Gəlirlərin müxtəlif səviyyəli büdcələr arasında bölünməsi xəzinədarlığın vəzifəsinə aid edilir. Əvvəllər bu mühüm vəzifəni banklar yerinə yetirirdilər. Vəsaitlərin düzgün bölünməməsinə görə xəzinədarlıq işçiləri ciddi məsuliyyət daşıyırlar.

(3)        Büdcədənkənar vəsaitlər də xəzinədarlığın nəzarəti altında olur. Ləğv olunmuş büdcədənkənar bank hesablarının hər birinin əvəzinə xəzinədarlıqda bir XHK açılır. Beləliklə, büdcədənkənar vəsaitlərin ayrıca bank hesablarına köçürülməsinə ehtiyac qalmır. Bütün büdcə və büdcədənkənar daxilolmalar xəzinədarlığa daxil olur və müvafiq XHK-da öz əksini tapır. BT büdcədənkənar vəsaitlərin daxilolmasının uçotunu aparır. BT malik olduğu depozitlər haqqında siyahını YXO-ya təqdim edir və onların büdcədənkənar vəsait olduğunu əsaslandırır. hüquqi cəhətdən əsaslandırıldıqdan sonra 1) vəsaitin XHK-ya depozit olunmasını və 2) “Gəlirlər” XHK-da müvafiq yazılış olduğunu yoxladıqdan sonra YXO XHK vasitəsilə vəsaiti “Gəlirlər” XHK-dan “Büdcədənkənar vəsaitlər” XHK- ya köçürür. Büdcədənkənar vəsaitlərin xərclənməsinə xəzinədarlıq nəzarəti büdcə vəsaitlərinə tətbiq olunan qaydada həyata keçirir. Əgər müvafiq XHK-da kredit qalığı olmazsa, xərcin icrası YXO tərəfindən qadağan edilir. Lakin büdcədənkənar vəsaitlər Dövlət büdcəsinə daxil olmadığına görə onların xərclənməsinə büdcə smetaları üzrə dəqiq nəzarəti həyata keçirmək mümgün olmur.

Büdcədənkənar vəsaitlərin xərclənməsi zamanı büdcə vəsaitləri üçün nəzərdə tutulan təsnifatdan istifadə edilir.

(4) XHK-larda kredit qalığının təmin edilməsi YXO rəhbərinin ən əsas vəzifələrindən biridir.

(5) XHK-larda yazılışlar aşağıdakı sənədlər əsasında aparılmalıdır: 1) gündəlik əməliyyatlar haqqında bank çıxarışları; 2) Xəzinə daxilində vəsaitlərin köçürülməsi haqqında Xəzinədarlığın köçürmə sərəncamı (XKS); 3)Xəzinələr arasında vəsaitlərin köçürülməsi haqqında Xəzinəarası köçürmə sərəncamı (XAKS). XHK-ların yazılışı üçün digər heç bir sənəd istifadə edilməməlidir.

(6) Qalıqları çıxarılmaqla bütün XHK-lar gündəlik bağlanılmalı və onların əsasında Baş Kitabın İcmal hesabat balansı tərtib edilməlidir.

(7) Bütün mühasibat hesabatları yalnız XHK-lar əsasında hazırlanmalıdır.

(8) Büdcənin icrası və xərclərə nəzarət üçün əsas vasitə xərc XHK-larıdır. Xərclər üzərində nəzarətin səmərəli təşkilinə yalnız xərclər XHK-nı düzgün aparmaqla nail olmaq mümgündür.

 

1.1. YXO-XHK-nın növləri

 

YXO-lar üçün XHK-nın növləri haqqında məlumat xəzinədarlığın öyrənmə mərhələsi üçün nəzərdə tutulmuş materiallarda əks etdirilmişdir. Xəzinədarlığın rəsmi mərhələsində isə iki növ yeni standart formada texniki XHK: “Sərəncam” və “Üzləşdirilmiş və Köçürülmüş Qalıqlar” XHK açılır.

 

1.2. DXA (birbaşa əməliyyatlar)- XHK-nın növləri

 

DXA-nin birbaşa əməliyyatları üzrə aşağıdakı uçot yazılışları aparılır və YXO-lara aid AB-lərlə sərəncam əməliyyatları istisna olmaqla, bütün əməliyyatlar DXA-nin birbaşa əməliyyatları adlanır.

DXA özünə aid XHK-ların işlənilməsinə Xəzinədarlığın Cari Hesabı (XCH) adlanan Vahid Xəzinə hesabının açıldığı gündən başlayır. Xəzinədarlığın II mərhələsi mərhələlərlə əvvəlcədən tərtib edilmiş qrafikə uyğun olaraq, əvvəl bir və bir neçə rayonda, sonra isə zonalar üzrə bütün respublika ərazisində tətbiq olunur. Nəzərdə tutulur ki, aralıq dövrdə aşağıdakı XHK-lar işlənilmir: “Respublika gəlirləri”, “Respublika bölüşdürülməyən”, “Mərkəzi Bankın müvəqqəti hesabı”. Lakin buna baxmayaraq aralıq dövrdə mümkün ola biləcək müvafiq əməliyyatları əks etdirmək məqsədilə həmin XHK-lar aparıla da bilər. Xəzinədarlıq sisteminin II mərhələsinin respublikanın bütün ərazisində tətbiqindən sonra bütün XHK-ların tam şəkildə işlənilməsinə başlanılır.

Bank hesablarının bağlanılmasına gəldikdə isə Xəzinədarlığın respublikada tətbiq olunduğu andan etibarən həmin regionlarda bütün bank hesabları bağlanılaraq onların qalıq vəsaitləri YXO-nun tranzit hesabına, oradan isə DXA üçün açılmış XCH-yə köçürülür. YXO-ların əhatə etmədiyi bütün bank hesablarının son qalıqları DXA-də açılmış müvafiq XHK-ların ilkin qalığı kimi götürülür. Bu hesablar hər gün sıfır balansla bağlanaraq XCH-yə və “Respublika bölüşdürülməyən- Maliyyə Nazirliyinin ümumi resursları” XHK-ya verilir. Bütün bu hesabların qalıq məbləğləri birlikdə “Mərkəzi Bankın müvəqqəti hesabı” XHK-nın qalığını təşkil edir (debet sütununda). Qeyd etmək lazımdır ki, bütün bank hesablarının qalıqları sonrakı günün səhəri üçün MB-nin Əməliyyat İdarəsində açılmış Xəzinədarlığın Cari hesabının qalığını təşkil edir. Bunun düzgünlüyünə istər DXA, istərsə də YXO-lar eyni məsuliyyət daşıyırlar. XHK-da yazılışlar DXA tərəfindən birbaşa əməliyyatlara dair bank tərəfindən verilmiş bank çıxarışları, YXO-larla hesablaşmalara dair XAKS, DXA daxili əməliyyatlara dair XKS-lər əsasında aparılır. Başqa sənədlər XHK-ların işlənməsi üçün əsas kimi istifadə edilməməlidir .

 

1.2.1. “Respublika gəlirləri”  XHK:

 

1.2.1.1.  Hazırda bu kateqoriyadan 11 məcburi XHK nəzərdə tutulur. Gələcəkdə zəruriyyət yarandıqca XHK-nın sayı arta bilər.

1)    Respublika gəlirləri;

2)    Qrantlar-alınma: nağd qaydada alınmış humanitar yardımlar;

3)    Xəzinədarlıq vekselləri-daxilolmalar;

4)    Mərkəzi Bankın ssudaları-daxilolmalar;

5)    Xarici borc-daxilolmalar;

6)    İstiqrazlar-daxilolmalar;

7)    Faizlərə görə daxilolmalar;

8)    Ssudalar üzrə daxilolmalar-dövlət müəssisələri və ya digər orqanlar tərəfindən əsas məbləğin ödənilməsi;

9)    Ssudalar üzrə daxilolmalar - yerli büdcə tərəfindən əsas məbləğin ödənilməsi;

   10) Özəlləşdirmədən daxilolmalar;

   11) Gəlirlər (müvəqqəti hesab): gəlir kateqoriyaları və ya təsnifatı aydınlaşdırılmamış əməliyyatlardan daxilolmalar.

1.2.1.3. “Gəlirlər” XHK-da kredit qeydlərinin yeganə əsası Mərkəzi Bank tərəfindən verilən Xəzinədarlığın Cari hesabı (XCH) üzrə gündəlik bank çıxarışıdır. YXO-larda olduğu kimi “Gəlirlər” XHK hər gün “Gəlirlər” XHK-nın debeti və “Respublika (bölüşdürülməyən)- Maliyyə Nazirliyinin ümumi resursları” XHK-nın krediti üzrə sıfır balansla bağlanılır.

 

1.2.1.3. “Gəlirlər” XHK aşağıdakı formada aparılmalıdır:

 

 

 

Əməliyyatın

tarixi

 

 

 

(çıxarışa

əsasən)

Sənəd:

Depozit

vasitəsi

 

Təsnifat

(bölmə, köməkçi

bölmə, paraqraf)

Məbləğ

Debet

Kredit

Qalıq

məbləği

Müxabirələşmə

hesabı

sənədin

adı

N

Tarixi

Adı

N

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

(7)

(8)

 

1)   Bank çıxarışına (nəqd qaydada hesablaşma zamanı) əsasən gəlirin tarixi

2)   Sənədin və ya depozit vasitəsinin adı, nömrəsi və tarixi

3)   Bütün rəqəmləri göstərməklə təsnifatın adı və nömrəsi. Bu zaman hər bir təsnifat səviyyəsinin rəqəmlərini xətt (-) ilə ayırmaq lazımdır.

4) Gəlir sənədində göstərilən hər bir məbləğ.

5-8) XHK-nın standart formasının 3-6 sütunlarına müvafiq.

 

1.2.2. “Respublika (bölüşdürülməyən) - Maliyyə Nazirliyinin

ümumi resursları” XHK:

 

1.2.2.1. Bu XHK “Respublika gəlirləri” XHK-ya (1.2.1 bəndi) uyğun olaraq respublika gəlirlərinin və “Köçürmə (YXO-DXA)” XHK üzrə YXO-dan DXA-yə alınan vəsaitlərin köçürüldüyü bütün respublika resurslarının kreditləşdiyi əsas XHK-dır. Bu XHK-dan vəsaitlər (debet üzrə) respublika xərcləri üzrə tələbatı ödəmək məqsədilə sonrakı kateqoriyadan olan resurs XHK-ya (Nazirliklərin xərclədiyi respublika resursları - 1.2.3 bəndi) köçürülür. Bu XHK üçün standart forma istifadə edilir.

1.2.2.2. Qeyd edilən XHK-nın balansına respublika xərcləri üçün nəzərdə tutulmuş resurslar əlavə edilir və bütövlükdə respublika xərclərinin maliyyələşdirilməsi bu XHK-da vəsait qalığı nəzərə alınmaqla həyata keçirilməlidir. Göstərilən XHK sonuncu məlumatları əhatə etdiyi üçün onun düzgün aparılması böyük əhəmiyyət kəsb edir.

 

1.2.3. “Respublika (bölüşdürülməyən) - Nazirliklərin xərclədiyi respublika resursları” XHK:

 

Bu XHK-nı hər bir nazirlik üçün aparmaq lazımdır. Respublika xərclərinin Maliyyə Nazirliyinin qəbul etdiyi büdcə sərəncamları üzrə maliyyələşdirilməsi zamanı vəsaitlər “Maliyyə Nazirliyinin ümumi resursları” XHK-dan bu XHK-ya, oradan isə Köçürmə (YXO-DXA)” XHK vasitəsilə XAKS üzrə YXO-ya köçürülür. Bu XHK-lar hər bir nazirliyin maliyyələşdirilməsi üzrə bütün zəruri mə”lumatları əhatə edir. Burada da XHK-nın standart forması istifadə edilir.

 

1.2.4. “Respublika məqsədli resurslar” XHK:

 

Bəzən respublika resursları məqsədli xarakter daşıyır. Bu hallar üçün qeyd edilən XHK nəzərdə tutulmuşdur ki, o, standart formada aparılır.

 

1.2.5. “Respublika (bölüşdürülən)” XHK:

 

Bu XHK-lar DXA-nin respublika xərclərini uçota almaq üçün istifadə edilir. Bu XHK-nın forması və onun doldurulma metodu YXO-da aparılan “Yerli (bölüşdürülən)” və “Respublika (bölüşdürülən)” XHK-da olduğu kimidir. hazırda DXA üçün aşağıdakı xərc XHK-ları nəzərdə tutulmuşdur:

1.    Xəzinədarlıq vekselləri-əsas məbləğlərin ödənilməsi;

2.    Mərkəzi Bankın ssudaları-əsas məbləğlərin ödənilməsi;

3.    Xarici borc - əsas məbləğlərin ödənilməsi;

4.    İstiqrazlar-əsas məbləğlərin ödənilməsi;

Faizlərin ödənilməsi: həm daxili, həm də xarici kreditlər üzrə bütün faiz ödəmələrini göstərir. Bu XHK xəzinə vekselləri, istiqrazlar, daxili kredit və xarici ssudalara dair faizləri göstərir. Maliyyə Nazirliyinin xarici borclarının idarə edilməsi və mə”lumatların asan yoxlanılması üçün bu XHK-nın analitik hissəsində kredit müqaviləsinin nömrəsi, faiz ödəmələrinin ünvanı, ödəmə nömrəsi və s. göstərilir;

6.    Dövlət müəssisələrinə (digər sərbəst təşkilatlara) ssudalar;

7.    Yerli büdcələrə ssudalar;

8.    Subsidiya, subvensiya, qarşılıqlı hesablaşmalar;

9.    Subsidiya və qrantlar (digər orqanlara);

10.   Digər təşkilatlara ayırmalar;

11.   Sair xərclər: DXA-nin müxtəlif xərclərini göstərir.

 

 

1.2.6. “Mərkəzi Bankın müvəqqəti hesabı” XHK:

 

Göstərilən XHK demək olar ki, tamamilə YXO üçün istifadə edilən “Agent-Bank” XHK kimidir və XCH üzrə Mərkəzi Bankın çıxarışına əsasən aparılır (birbaşa əməliyyatlar).

 

 

1.2.7. “Köçürmə (DXA -YXO)” XHK :

 

Bu XHK DXA ilə YXO arasında vəsaitlərin köçürülməsi üçün istifadə edilir. Onu YXO üçün nəzərdə tutulan formada hər bir rayon və zona Xəzinədarlığı üçün aparmaq lazımdır.

 

1.3. DXA (kassa əməliyyatları şöbəsi) - XHK tipləri:

 

DXA kassa əməliyyatları üzrə aşağıdakı uçot işlərini aparır.

 

1.3.1. “YXO-nun müvəqqəti hesabı” XHK:

 

Hər bir YXO üçün ayrıca XHK olmalıdır. Bu XHK-lar Mərkəzi Bankın çıxarışına uyğun olaraq XCH-də əks etdirilən və Agent-Banklarla (AB) Xəzinədarlıq arasında tətbiq olunan sərəncamları əhatə edir. Mərkəzi Bankın çıxarışları hər bir YXO üçün AB-lərin apardıqları gündəlik əməliyyatlara əsaslanır. Göstərilən gündəlik əməliyyatlar 2 kateqoriyaya bölünür:

I) Vəsaitlərin XCH-yə köçürülməsi üzrə əməliyyatlar;

II) XCH-dən vəsaitlərin silinməsi üzrə əməliyyatlar;

Bu XHK-lar YXO üçün istifadə edilən “Sərəncam” XHK-nın əks təsviridir.

 

1.3.2. “DXA-nin müvəqqəti hesabı” XHK:

Bu XHK “Mərkəzi Bankın müvəqqəti hesabı” XHK-nın əks təsviridir.

 

1.3.3. Mərkəzi Bankın əsas hesabı” XHK:

 

Bu XHK XCH-dəki pul vəsaiti balansını göstərir və 1.3.1, 1.3.2 paraqraflarına əsasən XHK-ya köçürülən yazıları əks etdirir.

 

Əlavə 3.1

 

Baş Kitabın (BK) Hesablar planı

(adi əməliyyatların nəticələri)

 

XHK

Baş kitabda əməliyyatın müxabirləşməsi

Əks

müxabirləşmə

A.YXO

1. Gəlirlər (Respublika və yerli)

 

K-t:

1) Gündəlik bank hesabatına (çıxarışa) əsasən AB hesabına daxilolmalar (nəqd və köçürmə)

2) Başqa YXO-dan və ya XAKS ilə DXA-dən alınan yerli gəlirlər (ssuda, qrant, subvensiya, subsidiya, dotasiya və s.)

 

-------------------------------------------------------------------------________

D-t:

1)XAKS ilə DXA-yə köçürülən Respublika gəlirləri

 

2) XAKS ilə digər YXO-ya köçürülən yerli gəlirlər

 

3) “Yerli bölüşdürülməyən” XHK-ya köçürülən yerli gəlirlər

 

4) Respublika büdcəsinin xüsusi vəsaitlərinə aid edilən gəlirlərin köçürülməsi

5) Yerli büdcənin xüsusi vəsaitlərinə aid edilən gəlirlərin köçürülməsi

 

D-t:

1)AB

 

2) Köçürmə (YXO-YXO) və ya (YXO-DXA)

-----------------------

K-t:

1)Köçürmə (YXO-DXA)

2)Köçürmə (YXO-YXO)

3) Yerli bölüşdürülməyən 4)Respubl. xüsusi və-saitləri

5)Yerli xüsusi vəsaitlər

2. Yerli (bölüşdürülməyən)

 

K-t:

1) Xəzinədarlıq daxilində (respublika və yerli) “Gəlirlər” XHK-dan köçürülən yerli gəlirlər

 

2) XAKS ilə DXA-dən və ya digər YXO-dan yerli büdcənin xərclərinə alınan sair vəsaitlər

 

 

D-t:

1) Xəzinədarlığın XKS ilə və yerli maliyyə orqanının büdcə sərəncamına (BS) əsasən yerli xərclərə buraxılan vəsaitlər

 

 

2) XAKS ilə DXA-yə və ya digər YXO-ya

köçürülən vəsaitlər

 

D-t:

1) “Gəlirlər” (Resp. və yerli)

 

2) “Köçürmə” (YXO-YXO) və ya (YXO-DXA)

 

K-t:

1)Müvafiq BT üzrə yerli (bölüşdürülən)

 

2)Köçürmə

(YXO-YXO)

və ya (YXO-DXA)

3. Yerli

(bölüşdürülən)

 

 

 

 

 

 

(hər bir BT üçün

bir XHK)

 

K-t:

XKS ilə və yerli maliyyə şöbəsinin büdcə sərəncamı ilə xəzinədarlığın xərclərinə buraxılan vəsaitlər

 

 

--------------------------------------------------------------

D-T:

1) Gündəlik bank çıxarışına əsasən XTH-dən aparılan xərclər (nağd və köçürmə)

 

D-t:

Yerli

(bölüşdürülməyən)

 

 

---------------

K-t:

1) AB

 

 

4. Respubl.

(bölüşdürülən)

 

 

 

 

 

 

(hər bir BT üçün bir XHK)

 

K-t:

DXA-dən XAKS ilə alınan və Maliyyə Nazirliyinin büdcə sərəncamı (BS) üzrə respublika büdcəsinin xərclərinə buraxılan vəsaitlər

 

-------------------------------------------------------------

 

D-t:

Gündəlik bank çıxarışına əsasən XTH-dən (nağd və köçürmə) vəsaitlərin xərclənməsi

 

D-t:

Köçürmə

(YXO-DXA)

 

 

----------------

 

K-t:

1) AB

5. Resp. xüsusi vəsaitləri

(büdcədənkənar)

 

(hər bir BT xüsusi

vəsaiti üçün bir XHK)

K-t:

Xəzinədarlıq daxilində “Gəlirlər” (respublika və yerli) XHK-dan köçürülən və respublika xüsusi vəsaitlərinə aid edilən vəsaitlər

 

D-t:

Gündəlik bank çıxarışına əsasən XTH-dən

aparılan xərclər (nağd və köçürmə)

D-t:

Gəlirlər

(resp. və yerli)

 

K-t

AB

6. Yerli xüsusi

vəsaitlər (büdcədən

kənar)

 

 

 

 

(hər bir BT-nin xüsusi vəsaitləri

üçün bir XHK)

K-t:

Xəzinədarlıq daxilində “Gəlirlər” (respublika və yerli) XHK-dan köçürülən və

yerli xüsusi vəsaitlərə aid edilən vəsaitlər

 

--------------------------------------------------

 

D-t:

Gündəlik bank çıxarışına əsasən XTH-dən

aparılan xərclər (nağd və köçürmə)

D-t:

Gəlirlər

(respublika

və yerli)

 

-------------

 

K-t:

AB

7. Agent-Bank (AB)

 

 

 

(bu XHK hər gün

“Sərəncam” XHK-nın uyğun debet və

ya krediti üzrə sıfır

balansla bağlanılmalıdır)

K-t:

Gündəlik bank çıxarışına əsasən XTH-dən aparılan bütün xərclər (nağd və köçürmə)

 

 

 

 

 

 

 

 

--------------------------------------------------

D-t:

Bank çıxarışına əsasən XTH-yə

yerləşdirilən bütün daxilolmalar (nağd və

köçürmə)

D-t:

1) Yerli (bölüşdürülən);

və ya

2) Resp.

(bölüşdürülən);

və ya

3)Yerli xüsusi

vəsaitlər və ya

4) Respublika xüsusi vəsaitləri

-------------

K-t:

Gəlirlər

(resp. və yerli)

8. Sərəncam

K-t:

“Agent-Bank” XHK-da gündəlik kreditin

debetdən xalis artımı

 

D-t:

“Agent-Bank” XHK-da gündəlik debetin

kreditdən xalis artımı

D-t:

Agent-bank

 

 

K-t:

Agent-bank

 

 

9. Köçürmə

(YXO-YXO)

 

K-t:

1) XAKS ilə digər YXO-ya köçürülən yerli gəlirlər;

 

2) XAKS ilə digər YXO-ya köçürülən

vəsaitlər

 

--------------------------------------------

D-t:

1)Gəlirlər (resp.

və yerli)

2)Yerli

(bölüşdürülməyən)

 

 

-------------

 

 

 

D-t:

1) XAKS ilə digər YXO-dan daxil olan yerli gəlirlər;

 

2) XAKS ilə digər YXO-dan yerli büdcənin xərclərinə alınmış sair vəsaitlər.

K-t:

1) Gəlirlər (resp. və yerli)

2)Yerli

(bölüşdürülməyən)

 

 

10. Köçürmə

(YXO-DXA)

K-t:

1) XAKS ilə DXA-yə köçürülən respublika gəlirləri;

 

2) XAKS ilə DXA-yə köçürülən sair vəsaitlər

 

 

----------------------------------------

D-t:

1) XAKS ilə DXA-dən alınan yerli gəlirlər (ssuda,  subvensiya, qrantlar, subsidiya, dotasiya və s);

2) Maliyyə Nazirliyinin büdcə sərəncamı (BS) üzrə respublika büdcəsinin xərclərinə buraxılan və DXA-dən XAKS üzə alınan vəsaitlər;

3) XAKS üzrə DXA-dən yerli xərclər üçün alınan vəsaitlər (qarşılıqlı hesablaşmalar)

D-t:

1) Gəlirlər (resp. və yerli)

2)Yerli (bölüşdürülməyən)

 

------------

K-t:

1) Gəlirlər (resp. və yerli)

2) Respublika (bölüşdürülən)

 

3)Yerli (bölüşdürülməyən)

 

 

B. DXA- birbaşa əməliyyatlar

 

1. Respublika

gəlirləri

 

 

 

K-t:

DXA-nin birbaşa əməliyyatları ilə əlaqəsi olmayanlardan, daha doğrusu YXO-nun gündəlik gəlirlərinin xərclərdən xalis artımı üzrə AB-dən sərənçam məbləğlərinin (“YXO-nun müvvəqəti hesabı” XHK ) daxil edilməsi istisna olmaqla Mərkəzi Bankın çıxarışına əsasən Xəzinədarlığın Cari hesabına (XCH) yerləşdirilən bütün daxilolmalar (nağd və köçürmə)

---------------------------------------------

D-t:

“Respublika bölüşdürülməyən- Maliyyə Nazirliyinin ümumi resursları” XHK-ya köçürülən respublika gəlirləri

 

 

 

D-t:

Mərkəzi Bankın

müvvəqəti

hesabı

 

 

 

 

-------------

K-t:

Resp.

bölüşdürülməyən

Maliyyə Nazirliyinin

ümumi resursları

 

 

 

2. Respublika

bölüşdürülməyən-

MN-nin ümumi

resursları

 

K-t:

I) “Respublika gəlirləri” XHK-dan DXA-yə daxil olan  respublika gəlirləri

II) XAKS ilə YXO-dan daxil olan respublika gəlirləri və sair vəsaitlər

 

-------------------------------------------------

D-t:

Maliyyə Nazirliyinin (MN) qəbul etdiyi büdcə sərəncamları (BS) üzrə respublika xərclərinə (YXO və ya DXA) buraxılan

vəsaitlər

 

D-t:

1)Resp. gəlirləri

II) Müvafiq YXO

üçün açılmış “Köçürmə”

(YXO-DXA)

-------------

K-t:

Resp. (bölüşdürülməyən)-

Müvafiq nazirliklərin

“Resurslar” XHK

 

 

3. Resp. (bölüşdürülməyən) nazirliklərə xərclənən Resp. resursları (hər bir nazirlik üçün 1 XHK)

K-t:

MN-nin qəbul etdiyi büdcə sərəncamları (BS) üzrə YXO-nun respublika xərclərinə (YXO və ya DXA) buraxılan vəsaitlər

D-t:

Resp. (bölüşdürülməyən)-MN-nin ümumi resursları

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4. Resp.

(bölüşdürülən)

 

 

 

 

 

(Xərclər XHK)

 

D-t:

I) MN-nin büdcə sərəncamları (BS) üzrə YXO-nun respublika büdcəsinin xərclərinə köçürdüyü və DXA-dən XAKS üzrə alınan vəsaitlər

II)MN-nin qəbul etdiyi və DXA tərəfindən BS üzrə respublika xərclərinə buraxılan vəsaitlər

 

 

 

K-t:

MN-nin qəbul etdiyi və DXA tərəfindən BS üzrə respublika xərclərinə buraxılan vəsaitlər

 

 

 

--------------------------------------------------

D-t:

I) DXA-nin birbaşa əməliyyatları ilə əlaqədar olmayan xərclər, daha doğrusu YXO-nun gündəlik xərclərinin gəlirlərdən xalis artımı üzrə AB-dən sərəncamların (“YXO-nun müvəqqəti hesabı” XHK) ödənilməsi istisna olmaqla Mərkəzi Bankın  çıxarışlarına əsasən Xəzinədarlığın cari hesabından (XCH) bütün xərclər (nağd və köçürmə)

K-t:

I) Müvafiq Köçürmə (YXO-DXA)

II)Resp. (bölüşdürülən) müvafiq xərc XHK

 

 

D-t: Resp. (bölüşdürülməyən)-nazirliklərin xərclədiyi Respublika resursları

 

--------------

K-t:

I) Mərkəzi Bankın müvəqqəti hesabı

 

 

 

5. Mərkəzi Bankın müvəqqəti hesabı

 

 

 

K-t:

DXA-nin birbaşa əməliyyatları ilə əlaqədar olmayan xərclər, başqa sözlə xərclərin gəlirlərdən artıq olması ilə əlaqədar AB- dən YXO-nun gündəlik sərəncamlarının (“YXO-nun müvəqqəti hesabı” XHK) ödənilməsi istisna olmaqla Mərkəzi Bankın çıxarışına əsasən XCH-dən aparılan bütün xərclər (nağd və köçürmə)

 

D-t:

Resp. (bölüşdürülən)- XHK-nın müvafiq xərcləri

 

 

 

 

D-t: DXA-nin birbaşa əməliyyatları ilə əlaqədar olmayan daxil olmalar, başqa sözlə gəlirlərin xərclərdən artıq olması ilə əlaqədar AB-nin gündəlik sərəncamları istisna olmaqla Mərkəzi Bankın çıxarışlarına əsasən XCH-yə yerləşdirilən bütün nağd və köçürmə daxilolmaları (“YXO-nun müvəqqəti hesabı” XHK)

 

K-t: Respublika gəlirləri

 

 

6. Köçürmə (YXO-DXA)

 

 

 

(Hər bir YXO üçün bir XHK)

K-t:

1) MN-nin büdcə sərəncamları üzrə Resp. büdcəsinin xərclərinə YXO üzrə köçürülən və DXA-dən XAKS üzrə alınan vəsaitlər

2) MN-nin ayırmalarına əsasən DXA-nin Respublika büdcə xərclərinə yönəldilən vəsaitlər

 

--------------------------------------------------

D-t: XAKS üzrə YXO-dan alınan Resp. gəlirləri və sair vəsaitlər

D-t: Respublika (bölüşdürülməyən) Müvafiq nazirliklərin “Resurslar” XHK

 

 

-------------

K-t: Respublika bölüşdürülməyən-MN-nin ümumi resursları

 

 

S. DXA-nağd pul vəsaitləri ilə əməliyyatlar

 

1. YXO-nun müvəqqəti hesabı (hər bir YXO üçün bir XHK. Bu XHK-nın əks təsviri hər bir YXO-da

“Sərəncam” XHK olur)

 

 

 

 

K-t:

Hər bir YXO-nun gündəlik sərəncamlarına görə AB-dən Mərkəzi Bankın çıxarışına əsasən gəlirlərin xərclərdən artıq olması ilə əlaqədar XCH-yə köçürülən məbləğlər

 

 

-----------------------------------------------

D-t:

AB-dən hər bir YXO-nun gündəlik sərəncamlarına görə və Mərkəzi Bankın çıxarışına əsasən xərclərin gəlirlərdən artıq olması ilə əlaqədar olaraq XCH-dən silinən məbləğ (“YXO-nun sərəncamı” XHK-nın krediti)

 

 

 

 

D-t:

Mərkəzi Bankın əsas hesabı

 

 

 

----------------

K-t:

Mərkəzi Bankın əsas hesabı

 

 

2. DXA-nin müvəqqəti hesabı

(Mərkəzi Bankın müvəqqəti hesabının əks  təsviri)

 

K-t:

Mərkəzi Bankın çıxarışına əsasən Mərkəzi Bankın müvəqqəti hesabına debetləşdirilən və XCH-yə köçürülməsi nəzərdə tutulan gəlirlərin ümumi məbləği (nağd və köçürmə). Gəlirlər DXA-nin birbaşa əməliyyatlarından təşkil olunur.

--------------------------------------------

D-t:

Mərkəzi Bankın çıxarışına əsasən Mərkəzi Bankın müvəqqəti hesabına kreditləşdirilən və XCH-dən silinən xərclərin ümumi məbləği (nağd və köçürmə). Xərclər DXA-nin birbaşa əməliyyatları nəticəsində yaranır.

D-t:

Mərkəzi Bankın əsas hesabı

 

 

 

---------------

K-t:

Mərkəzi Bank

əsas hesabı

 

 

3. Mərkəzi Bankın əsas

hesabı

K-t: 1 və 2-ci bəndlərdə göstərilən və aşağıdakı hesablara debetləşdirilən vəsaitlərin ümumi məbləği:

I) DXA-nin müvəqqəti hesabı;

II) YXO-nun müvəqqəti hesabı

 

-----------------------------------------------

D-t:

1 və 2-ci bəndlərdə göstərilən və aşağıdakı hesablara kreditləşən vəsaitlərin ümumi məbləği:

I) DXA-nin müvəqqəti hesabı;

II) YXO-nun müvəqqəti hesabı

D-t:

I) DXA-nin müvəqqəti hesabı;

II) YXO-nun

müvəqqəti hesabı

---------------

K-t:

I) DXA-nin

müvəqqəti hesabı;

 

II) YXO-nun

müvəqqəti hesabı

 

 

 

 

 

II. Mühasibat hesabatları

 

Hər ay müxtəlif səviyyəli xəzinədarlıqlar tərəfindən aşağıdakı mühasibat hesabatları icmal şəkildə hazırlanmalı və təqdim edilməlidir.

1)    Baş Kitabın (BK) icmal hesabat balansı;

2)    Aylıq hesabatlar.

YXO-lar hesabatları zona xəzinədarlıq orqanına (ZXO) təqdim edirlər. ZXO-lar öz növbəsində zona üzrə ümumiləşdirilmiş icmal hesabatları YXO-ların hesabatlarının surəti ilə birlikdə DXA-yə təqdim edirlər. YXO-lar üçün hesabatların təqdim olunma müddəti hər sonrakı ayın 10-u, ZXO-lar üçün isə 12-si sayılır, DXA sonrakı ayın 15-dən geç olmayaraq MN-nə icmal hesabat təqdim edir.

 

2.1. Baş Kitabın icmal hesabat balansı

 

2.1.1. İcmal hesabat balansı baş kitabın bağlanılmasına xidmət edən registr əsasında asanlıqla tərtib olunur. Onlar: 1)YXO-lar tərəfindən S-1 saylı Əlavəyə əsasən; 2) DXA tərəfindən onun birbaşa əməliyyatları üçün S-2 saylı Əlavəyə əsasən və 3) DXA tərəfindən nağd hesablaşmalar üçün S-3 saylı Əlavəyə əsasən hazırlanır. DXA S-4 saylı Əlavəyə uyğun icmal hesabat hazırlayır.

2.1.2. Hesabatlar XHK əsasında hazırlandığı üçün yerli xəzinədarlıqların aylıq hesabatları ilə bu hesabatları ümumiləşdirən Zona Xəzinədarlıq Orqanlarının icmal hesabatları arasında fərq ola bilməz və onlar bunu təmin etməlidirlər.

 

2.2. Aylıq hesabatlar

 

2.2.1 Aylıq hesabatların formaları

 

Aylıq hesabatların formaları aşağıdakılardır:

(1) YXO tərəfindən Respublika büdcəsinin icrasına dair aylıq hesabat MA-1 əlavəsinə uyğun hazırlanır.

(2) YXO tərəfindən yerli büdcənin icrasına dair aylıq hesabat MA-2 əlavəsinə uyğun hazırlanır.

(3)     DXA tərəfindən Respublika büdcəsinin icrasına dair aylıq hesabat MA-3 əlavəsinə uyğun hazırlanır.

(4)     YXO tərəfindən Respublika və yerli xüsusi vəsaitlərin icrasına dair aylıq hesabat MA-4 əlavəsinə uyğun hazırlanır.

(5)     DXA tərəfindən Respublika büdcəsi, yerli büdcə və xüsusi vəsaitlərin icrasına dair aylıq hesabat hazırlanır. Bu hesabat özündə dövlət büdcəsindən maliyyələşməni və onun kəsirini əks etdirir.

 

2.2.2 Rəhbərlik üçün:

 

2.2.2.1. Aylıq hesabatların xəzinədarlıq tərəfindən hazırlanmağa başlanması respublikamızda iyul ayına, başqa sözlə ilin ortasına təsadüf etdiyi üçün xərclərin artan yekunla uçotunun qurulması çətinləşir. Buna görə də əvvəlki dövrün xərclərinin icrası haqqında müfəssəl məlumat BT-lərdən alınmalıdır. Bütün YXO-lar Xəzinədarlığın II mərhələsinin başlandığı günə qədər xərclərin artan yekunla icrası haqqında məlumatı rəsmi olaraq BT-lərdən almalıdırlar. Bu məlumatlar sonradan yoxlanılmaq şərti ilə ayrıca saxlanılmalıdır.

 

2.2.2.2.     Büdcə və büdcədənkənar vəsaitlər üzrə gəlirlər aylıq hesabatlarda iqtisadi təsnifatın aşağıdakı səviyyələri üzrə göstərilir: 1) Bölmə (1 rəqəm) 2) Köməkçi bölmə (üç rəqəmə qədər) və 3) paraqraf (üç rəqəmə qədər). İqtisadi təsnifatın adı və nömrəsi (rəqəmlərlə) aylıq hesabatda göstərilir. hər səviyyənin rəqəmləri xətt (-) işarəsi ilə ayrılır. Məsələn, vergi gəlirlərinin qarşısında 1 rəqəmi (“Bölmə”) qoyulur. Əgər bu mənfəət vergisidirsə 1.2(“Köməkçi bölmə”) rəqəmi qoyulur. Mənfəət vergisi dövlət müəssisəsindən daxil olubsa, 10 rəqəmi (“Paraqraf”) qoyularaq təsnifatın üçüncü səviyyəsi göstərilir. Beləliklə, dövlət müəssisələrindən daxil olmuş mənfəət vergisi aşağıdakı kimi göstərilir: 1-1.2-10. Pərakəndə satışla məşğul olan fiziki şəxslərdən lisenziya haqqı 1-5.5.1-1 kimi, MB-nin mənfəətindən vergi 2-8.2-2.1 və Yol fonduna daxilolmalar 2-12-10.2  kimi və s. göstərilir.

 

2.2.2.3.     Büdcə və büdcədənkənar vəsaitlər üzrə xərclər və ssudalar iqtisadi və funksional təsnifatlar üzrə göstərilir. Qeyd edilən funksional təsnifat da üç səviyyə üzrə istifadə olunur. Birinci səviyyə “Bölmə” adlanır və iki rəqəmlə qeyd olunur. İkinci səviyyə “Köməkçi bölmə” adlanır və bir rəqəmlə qeyd olunur. Üçüncü səviyyə “Paraqraf” adlanır və iki rəqəmlə qeyd olunur. Beləliklə funksional təsnifat beşə qədər rəqəmlə qeyd olunur. Səviyyələr arasında xətt  (-) işarəsi qoyulur. hal-hazırda aylıq hesabatlarda xərcləri funksional təsnifatın yalnız birinci səviyyəsi ilə (“Bölmə”) göstərmək lazımdır. Cəmi 14 bölmə istifadə olunur.

 

2.2.2.4.     Vəsaitlərin müxtəlif səviyyəli büdcələr arasında köçürmələri aparılır. Aşağıdakı köçürmələr mövcuddur:

1) Yerli büdcələrə (maddə 3.2.1) və ya digər səviyyəli büdcələrə Cari köçürmələr (maddə 3.2.2); 2) Daxili ehtiyatların digər səviyyəli büdcələrə köçürülməsi (7.1.1); 3) Müxtəlif səviyyəli büdcələrə ssudalar, o cümlədən onların verilməsi (8.1.1) və ödənilməsi (8.2.1). Bu cür köçürmələrin bir xəzinədarlıq daxilində baş verməsi zamanı, həmin xəzinədarlıq bir büdcə səviyyəsində olan əməliyyatları hesabat göstəricilərindən çıxarır. Beləliklə, YXO rayon daxilindəki büdcələrarası köçürmələrə aid əməliyyatları hesabatdan çıxarır. İki xəzinədarlıq arasında gedən bu cür əməliyyatlar isə vəsaitin respublika büdcəsindən yerli büdcəyə və ya yerli büdcələr arasındakı köçürmə əməliyyatları kimi qəbul olunur. Bu əməliyyatlar nəinki hesabatdan çıxarılmır, əksinə xəzinədarlıqların müvafiq büdcələri üzrə hesabatlara daxil edilir. Lakin iki büdcə arasında vəsaitlərin köçürülməsini nəzərdə tutan bütün əməliyyatlar dövlət büdcəsi üzrə YXO-nun hesabatından çıxarılmalıdır. Zona xəzinədarlıq orqanlarının (ZXO) işində də eyni prinsip tətbiq olunur. ZXO zona üzrə hesabatı tərtib edərkən zonaya aid olan büdcələr arasındakı köçürmələri hesabatdan çıxarır. Ayrı-ayrı zonalara aid xəzinədarlıqlar arasındakı köçürmələr yerli büdcələr arasında və ya respublika büdcəsindən yerli büdcəyə köçürmə əməliyyatları kimi qəbul olunur. Bu əməliyyatlar ZXO-nun müvafiq büdcə üzrə hesabatına daxil edilir, lakin dövlət büdcəsinin hesabatından bu çıxarılır. DXA icmal hesabatı hazırlayarkən dövlət büdcəsinin icrası üzrə hesabatdan bütün büdcələrarası köçürmələri, hətta respublika büdcəsindən yerli büdcələrə yönəldilən köçürmələri çıxarır. Bu zaman respublika büdcəsindən yerli büdcələrə köçürülən vəsaitlər mütləq respublika və yerli büdcələrin hesabatında öz əksini tapmalıdır.

 

2.2.2.5. Yerli büdcələrin kəsiri mütləq respublika büdcəsinin ssudaları hesabına tamamilə bağlanılmalıdır. Bu cür ssudalar respublika büdcəsi hesabatlarında aşağı büdcələrə verilən borc (kredit), yerli büdcələrin hesabatlarında isə maliyyələşmə kimi göstərilir. Kəsirin tam örtülməməsi xərclərin gəlirlərdən artıqlığını göstərir. Bu cür hallar araşdırılmalı və müvafiq tədbirlər görülməlidir.

 

2.2.2.6 Respublika və yerli xüsusi vəsaitlər üzrə həmişə müsbət qalığın əldə edilməsi büdcədənkənar vəsaitlərdən istifadə olunmasında ən zəruri şərtlərdən biri kimi gözlənilməlidir.

 

 

 

 

 


Əlavə S-1

 

Baş kitabın icmal hesabat balansı

 

YXO -----------------------------    Ay ----------------------   İl -------------------------

 

  ... 000 manat, qəpik

 

(A)

(B)

(V)

(Q)

(D)

 

-------------------------------------------

I. Büdcə vəsaitləri

1. Respublika (bölüşdürülən)

2. Yerli (bölüşdürülən)

3. Yerli (bölüşdürülməyən)

4. Gəlirlər (respublika və yerli)

5. Cəmi büdcə vəsaitləri (1+2+3+4)

II. Büdcədənkənar ehtiyatlar

6. Respublika büdcədənkənar vəsaitlər

7. Yerli büdcədənkənar vəsaitlər

8. Ümumi vəsaitlər (5+6+7)

III. Texniki XHK

9. Agent-bank

10. Sərəncam

11. Köçürmə (YXO-YXO)

12. Köçürmə (YXO- DXA)

13. Üzləşdirilmiş və Köçürülmüş Qalıqlar 14. Ümumi texniki XHK (9+10+11+12+13)

 

15. Yekun: (8+14)

 

İlkin balans

Debet

Kredit

Son qalıq

Qeyd

 

 

 


Əlavə S-2

 

Baş kitabın icmal hesabat balansı

DXA (Birbaşa əməliyyatlar)

 

 

Ay --------------------------       İl --------------------------

 

 

 

 

 

 

..000 manat, qəpik

 

(A)

(B)

(V)

(Q)

(D)

 

------------------------------------------

I. Büdcə vəsaitləri

1. Respublika (bölüşdürülən)

2. Respublika (bölüşdürülməyən) MN-nin ümumi resursları

3. Respublika (bölüşdürülməyən)- Bölüşdürücü Nazirliklər

4. Respublika gəlirləri (respublika və yerli)

5. Ümumi vəsaitlər (1+2+3+4)

III. Texniki XHK

6. MB-nin müvəqqəti hesabı

7. Köçürmə (DXA -YXO)

8. Ümumi texniki XHK (6+7)

 

9. Yekun: (5+8)

İlkin balans

Debet

Kredit

Son qalıq

Qeyd

 

 

 

 


Əlavə S-3

 

Baş kitabın icmal hesabat balansı

DXA (Kassa əməliyyatları)

 

 

Ay ---------------------    İl --------------------

 

 

 

...000 manat, qəpik

 

(A)

(B)

(V)

(Q)

(D)

 

-------------------------------------------

1. YXO-nun müvəqqəti hesabı

2. DXA-nin müvəqqəti hesabı

3. Ümumi müvəqqəti hesab(1+2)

 

4. MB-NİN əsas hesabı

 

5. Yekun

(3+4)

İlkin balans

Debet

Kredit

Son qalıq

Qeyd

 

 

 


Əlavə S-4

 

Baş kitabın Dövlət Büdcəsi üzrə icmal hesabat balansı

 

DXA (İcmal şöbə)            Ay------------------------         İl---------------------------

 

...000 manat, qəpik

 

(A)

(B)

(V)

(Q)

(D)

 

--------------------------------------------

I. Büdcə vəsaitləri

1. Respublika (bölüşdürülməyən)

2. Respublika (bölüşdürülən)

3. Yerli (bölüşdürülən)

4. Yerli (bölüşdürülməyən)

5. Gəlirlər (respublika və yerli)

6. Ümumi büdcə gəlirləri (1+2+3+4+5)

II. Büdcədənkənar vəsaitlər

7. Respublika büdcədənkənar vəsaitlər

8. Yerli büdcədənkənar vəsaitlər

9. Ümumi vəsaitlər (6+7+8)

III. Texniki XHK

10. Agent-bank

11. Sərəncam YXO

12. YXO-nun müvəqqəti hesabı

13. MB-nin müvəqqəti hesabı

14. DXA-nin müvəqqəti hesabı

15. Köçürmə YXO- DXA

16. Köçürmə YXO- DXA (YXO üçün)

17. Köçürmə DXA -YXO (DXA üçün)

18. MB-nin əsas hesabı

19. Ümumi texniki XHK

 

Yekun: (9+19)

İlkin balans

Debet

Kredit

Son qalıq

Qeyd

 

 

 

 

Qeyd:

1.      2,3,4,5,7,8,10,11,15 və 16-cı sətirlərin məlumat mənbəyi YXO-ların BK aylıq icmal hesabat balansıdır.

2.      1,2,5,13 və 17-ci sətirlərin məlumat mənbəyi DXA-nin (birbaşa əməliyyatlar) BK aylıq icmal hesabat balansıdır.

3.      12,14 və 18-ci sətirlərin məlumat mənbəyi DXA-nin (kassa əməliyyatları) BK aylıq icmal hesabat balansıdır.

 

 

 


Əlavə MA-1

 

Respublika büdcəsinin icrası haqqında aylıq hesabat

 

Hesabat ayı -------------                                      İl --------------------

YXO --------------------                               Tarix ----------------

 

...000 manat, qəpik

Təsnifatın kodu və adı

İcra

 

 

Əvvəlki ay

Hesabat ayı

İlin əvvəlindən

(1)

(2)

(3)

(4)

1 hissə: Gəlirlər

 

I. Gəlirlər və rəsmi qaydada alınan vəsaitlər (transfertlər) (II+VII)

II. Ümumi gəlirlər (III+VI)

III. Cari gəlirlər (IV+VI)

IV. Vergilərdən daxilolmalar

1-1.1-1. Fiziki şəxslərdən gəlir vergisi

1-1.2-1. Müəssisələrdən mənfəət vergisi

 

-----------

-----------

 

V. Vergi olmayan gəlirlər

2-8.2-1.3 Pul şey lotoreyaları üzrə daxilolmalar

2-8.6-3 Torpaq üçün icarə haqqı

-------------

-------------

 

VI. Əsaslı gəlirlər

     3-13-1.1. Əhaliyə satılmış mənzillərə görə olan     

     gəlirlər

           -------------

           -------------

 

VII. Rəsmi qaydada alınan vəsaitlər (transfertlər)

         4-17-2 Əsaslı ödənişlər (transfertlər)

          -------------

 

Ümumi gəlirlər

 

2-ci hissə: Ümumi xərclər, ödənilən məbləğ çıxıldıqdan sonra kreditlərin verilməsi

1. Ümumi dövlət xidmətləri xərcləri

1.1.1 Ştatda olan işçilərin əmək haqqı

1.2. İşverənlərin ayırmaları

1.3.1. Dəftərxana xərcləri

      ----------------------     

 

2. Müdafiə xərcləri

1.1.1. -------------

1.2. ---------------

1.3.1. -------------

-----------------

(Və sairə 14-cü bölməyə kimi)

14. Əsas bölmələrə aid edilməyən xərclər

   --------------------

Ümumi xərclər və kreditlər üzrə xərclərin cəmi

Maddələr üzrə cəmi:

1.1.1. Ştatda olan işçilərin əmək haqqı

1.2. --------------------

1.3.1. ------------------

-----------------------

 

 

 

 

Təsdiq edirəm: 1)Təqdim olunmuş rəqəmlər XHK-nın və BK-nın aylıq icmal hesabatının

        məlumatlarına əsaslanır.

       2)Məlumatlar üzrə dövlət vergi orqanları, BT və digər maraqlı orqanlarla

       üzləşmələr aparılmış və üzləşmə arayışları ZXO/ DXA-yə təqdim olunmuş,

       surəti xəzinədarlıqda qoyulur.

 

                          YXO-nun direktoru________________________________

                          İmza___________________ Tarix____________________

 

 

 


Əlavə MA-2

 

Yerli büdcənin icrası haqqında aylıq hesabat forması

Hesabat ayı --------------------                        İL ----------------------------

YXO ---------------------------                         Tarix -------------------------

 

 

 

 

...000 manat, qəpik

Təsnifatın kodu və adı

hesabat ayı

üçün

dürüstləş-

dirilmiş

plan

İcra

Əvvəlki

ay

Cari

ayı

İlin

əvvəlindən

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

1 hissə: Gəlirlər

I. Gəlirlər və rəsmi qaydada alınan vəsaitlər (transfertlər) (II+VII)

II. Ümumi gəlirlər (III+VI)

III. Cari gəlirlər (IV+VI)

IV. Vergilərdən daxilolmalar

     1-1.1-1. Fiziki şəxslərdən gəlir vergisi

     1-1.2-1. Müəssisələrdən mənfəət vergisi

   ------------

 

V. Vergi olma yan gəlirlər

2-8.2-1.3 Pul şey lotoreyaları üzrə daxilolmalar

2-8.6-3 Torpaq üçün icarə haqqı

------------

VI. Əsaslı gəlirlər

3-13-1.1. Əhaliyə satılmış mənzillərə görə olan gəlirlər

------------

VII. Rəsmi qaydada alınan vəsaitlər (transfertlər)

4-17-2 Əsaslı ödənişlər (transfertlər)

------------

VIII. Rəsmi qaydada alınan vəsaitlər (transfertlər)

4-18-3 Yuxarı büdcədən

subsidiya

         Ümumi gəlirlər

 

2-ci hissə: Ümumi xərclər, ödənilən məbləğ çıxıldıqdan sonra kreditlərin verilməsi

1. Ümumi dövlət xidmətləri xərcləri

1.1.1 Ştatda olan işçilərin əmək haqqı

1.2. İşverənlərin ayırmaları

1.3.1. Dəftərxana xərcləri

     -----------------------

2. Müdafiə xərcləri

1.1.1. ------------

1.2. ------------

1.3.1. ------------

---------------

(Və sairə 14-cü bölməyə kimi)

14. Əsas bölmələrə aid edilməyən xərclər

Ümumi xərclər və kreditlər üzrə xərclərin cəmi

3-cü hissə: Kəsir (-)

                     Artıq (+)

(hissə I-II)

4-cü hissə: Maliyyələşmə

------------------------------

Ümumi xərclər və kreditlər

Maddələr üzrə cəmi:

1.1.1. Ştatda olan işçilərin əmək haqqı

---------------------

 

 

 

 

 

 

Təsdiq edirəm: 1) Təqdim olunmuş rəqəmlər XHK-nın və Baş Kitabın aylıq icmal

         hesabatının məlumatlarına əsaslanır.

        2) Məlumatlar üzrə dövlət vergi orqanları, BT və digər maraqlı orqanlarla

        üzləşmələr aparılmış və üzləşmə arayışları ZXO/ DXA-yə təqdim olunmuş,

        surəti xəzinədarlıqda qoyulur.

 

                           YXO-nun direktoru_______________________________

 

                            İmza__________________ Tarix____________________

 

 

 


Əlavə MA-3

 

Respublika büdcəsinin icrası haqqında aylıq hesabat

Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi yanında Dövlət Xəzinədarlıq Agentliyi (birbaşa əməliyyatlar) [10]

Hesabat ayı--------------------------------------- İl-------------------------------------------

YXO ----------------------------------------------- Tarix--------------------------------------

 

...000 manat, qəpik

 

Təsnifatın kodu və adı

İcra

Keçən ay

Hesabat ayı

İlin əvvəlindən

(1)

(2)

(3)

(4)

1 hissə: Gəlirlər

I. Gəlirlər və rəsmi qaydada alınan vəsaitlər (transfertlər) (I+VII)

II. Ümumi gəlirlər (I+VI)

III. Cari gəlirlər (IV+VI)

IV. Vergilərdən daxilolmalar

      1-1.1-1. Fiziki şəxslərdən gəlir vergisi

      1-1.2-1. Müəssisələrdən mənfəət vergisi

   --------------

   --------------

V. Vergi olmayan gəlirlər

2-8.2-1.3 Pul şey lotoreyaları üzrə daxilolmalar

2-8.6-3 Torpaq üçün icarə haqqı

2-9-2.8 Yol polisinin aldığı rüsumlar

   --------------

VI. Əsaslı gəlirlər

3-13-1.1. Əhaliyə satılmış mənzillərə görə olan gəlirlər

   --------------

VII. Rəsmi aydada alınan vəsaitlər (transfertlər)

4-17-2 Xaricdən daxil olmuş rəsmi qaydada alınan vəsaitlər (transfertlər)

   --------------

Ümumi gəlirlər

 

 

 

 

 

 


Əlavə MA-4

Büdcənin Respublika və yerli xüsusi vəsaitləri üzrə icrası haqqında aylıq hesabat forması (respublika və yerli xüsusi vəsaitlərin hər biri üzrə ayrıca hazırlanır)

YXO --------------

Hesabat ayı -----           İl --------------          Tarix --------------

 

I hissə: İlin əvvəlinə ilkin balans (qalıq)    --------------

 

...000 manat, qəpik

 

Gəlirlərin və xərclərin adı və təsnifat kodu

İcra

Keçən ay

hesabat ayı

İlin əvvəlindən

(1)

(2)

(3)

(4)

 

II hissə: Gəlirlər

(Gəlirlərin iqtisadi təsnifatının bütün 4 səviyyəsi üzrə işlənilir)

 

Ümumi gəlirlər

 

III hissə: Xərclər

        1. Ümumi dövlət xidmətləri xərcləri

1.1.1. Ştatda olan işçilərin əmək haqqı

------------------

(Və sairə 13-cü bölməyə kimi)

Ümumi xərclər

 

Maddələr üzrə cəmi:

1.1.1. Ştatda olan işçilərin əmək haqqı

------------------

 

 

 

 

VI hissə: Son balans (qalıq) ------------------------------------

Təsdiq edirəm: 1) Təqdim olunmuş rəqəmlər XHK-nın və BK-ın aylıq icmal hesabatının

                           məlumatlarına əsaslanır.

2) Məlumatlar üzrə dövlət vergi orqanları, BT və digər maraqlı orqanlarla üzləşmələr aparılmış və üzləşmə arayışları ZXO/ DXA-yə təzdim olunmuş, surəti xəzinədarlıqda qoyulur.

 

YXO-nun direktoru __________________________

 

İmza ________________ Tarix __________________

 

 

                        

 

 

 


Əlavə MA-5

 

Büdcə kəsiri və maliyyələşmə də daxil olmaqla büdcə və xüsusi vəsaitlərin icrası haqqında aylıq hesabat

 

Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi yanında Dövlət Xəzinədarlıq Agentliyi (icmal hesabat)

 

Aylıq hesabat ------------     İl  -------------    Hazırlanma tarixi -------------

 

...000 manat, qəpik

 

 

 

Təsnifatın kodu və adı

Dövlət büdcəsinin illik planı

Dövlət büdcəsinin hesabat dövrünə dürüstləşdirilm iş planı

İcra

Dövlət

Respublika

Yerli

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

1 hissə: Gəlirlər

I. Gəlirlər və rəsmi qaydada alınan vəsaitlər (transfertlər) (II+VII)

II. Ümumi gəlirlər (III+VI)

III. Cari gəlirlər (IV+VI)

IV. Vergilərdən daxilolmalar

1-1.1-1. Fiziki şəxslər-dən gəlir vergisi

V. Vergi olmayan gəlirlər

--------------------

VI. Əsaslı gəlirlər

--------------------

VII. Rəsmi qaydada alı-nan vəsaitlər (transfertlər)

--------------------

(iqtisadi təsnifatın hər bir səviyyəsi üzrə göstərilməli)

 

Ümumi gəlirlər (Büdcə gəlirləri)

 

II hissə: Xərclər və kreditləşmə (Büdcə vəsaitləri)

1. Ümumi dövlət xidmətləri xərcləri

1.1.1 Ştatda olan işçilərin əmək haqqı

--------------------

2. Müdafiə xərcləri

1.1.1 .Ştatda olan işçilərin əmək haqqı

--------------------

(Və sairə 13-cü bölməyə kimi)

14. Əsas qruplar üzrə təsnifatlaşdırılmamış xərclər

YXO DXA hesabatlarının məlumatlarından sonra iqtisadi təsnifatın hər bir səviyyəsi və funksional təsnifatın I səviyyəsi üzrə göstərməli

--------------------

Ümumi xərclər və xalis maliyyələşmə (büdcə vəsaiti)

 

III hissə. Gəlirlər (xüsusi vəsaitlər)

(YXO hesabatlarının məlumatlarından sonra iqtisadi təsnifatın hər bir səviyyəsi üzrə göstərilməli) IV hissə: Xərclər.

(Xüsusi vəsaitlər)

 

1. Ümumi dövlət xidmətləri xərcləri

1.1.1 Ştatda olan işçilərin əmək haqqı

      ------------------

(Və sairə 13-cü bölməyə qədər. YXO hesabatlarının məlumatlarından sonra)

 

Ümumi xərclər (xüsusi vəsaitlər)

 

İqtisadi təsnifatın hər bir səviyyəsi üzrə cəmi

        ------------------

V hissə: Kəsir (I+III-II-IV hissə)

 

VI hissə: Maliyyələşmə

 

1. Dövlət İdarəetmə orqanının digər səviyyəsindən

Alınmışdır

Ödənilmişdir

Yalnız “Yerli” sütununda yazılır.(yerli büdcənin kəsirini bağladığı üçün),həmçinin kredit kimi “resp.” sütununda II hissədə göstərilir. hər iki sütunda yazılan rəqəmlər uyğun kəlməlidir. “Döv.” sütununda maliyyələşmə göstərilir.

 

2. MB-NİN ssudası

Alınmışdır

Ödənilmişdir

 

3. Xəzinə vekselləri

Alınmışdır

Ödənilmişdir

4. Xarici ssuda

                   Alınmışdır

                   Ödənilmişdir

(2,3,4 bəndləri DXA-nin hesabatına əsaslanır)

 

5. Artma (-) Azalma (+) (İlin əvvəlində və hesabat dövrünün sonunda nağd vəsait (XCH) qalığı)

(Məlumatlar “MB-nin əsas hesabı” XHK-ya əsaslanır. Nağd vəsait qalığının artımı maliyyələşməni ixtisar edir, nağd vəsait qalığının azalması isə onu artırır.)

 

6. Yolda olan nağd vəsait (“Sərəncam” XHK və “Müvəqqəti hesab” XHK arasındakı fərqi əks etdirir.)

 

7. Maliyyələşmənin digər mənbələri

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


III Hissə : İllik hesabat forması, hesabatın təqdim edilmə qrafiki, üzləşdirmə proseduraları, uçotda buraxılan səhvlərin təshih edilməsi, ilin sonunda XHK-larda qalıqların uçotu qaydaları

 

1. Ümumi məlumatlar

 

1.1. Bütün xəzinədarlıqların işində əsas prinsip ondan ibarət olmalıdır ki, uçota yalnız həmin ildə icra edilmiş xərclər və gəlirlər daxil edilir. Bu əməliyyatlar Agent-Banklar (AB) tərəfindən Yerli Xəzinədarlıq Orqanlarına və ya birbaşa əməliyyatlar üzrə Mərkəzi Bank tərəfindən Mərkəzi Xəzinədarlığa təqdim edilən bank çıxarışlarında, həmçinin XAKS-larda əks etdirilir. Həmin ilin 31 dekabr tarixindən sonra həyata keçirilən əməliyyatlar növbəti ilin hesabatına daxil edilir.

 

1.2.    Xəzinədarlıq orqanları həmin regiondakı büdcə təşkilatlarına (BT), dövlət vergi orqanlarına və s. yuxarıda qeyd edilən əsas tələb haqqında məlumat verməlidir. Bunda əsas məqsəd ilin sonundan ən azı bir həftə əvvəl onların sifarişlərini qəbul edərək icra etməkdir ki, bununla da banklararası hesablaşmaların vaxtında aparılmasını, həmçinin dövlət vergi orqanları tərəfindən gəlirlərin AB-lərə vaxtında köçürülməsi üçün zəruri tədbirlərin görülməsini təmin etmək mümkün olur. Xəzinədarlıq orqanları nəzərdə tutulmuş xərc əməliyyatlarının vaxtında aparılmasını ciddi surətdə təmin etməlidirlər. [11]

 

1.3.    İl ərzində aparılmış xərclər ən aşağı təsnifat səviyyələri üzrə illik büdcə, rüblük smeta və icazə verilmiş vəsait məbləğlərini (XHK-ların kredit qalığını) aşmamalıdır, başqa sözlə xərclər zamanı BT-lər üçün funksional təsnifatın hər bir paraqrafında iqtisadi təsnifatın hər bir xərc maddəsi üzrə yuxarıda qeyd edilən məbləğlər həddi közlənilməlidir. Bu tələbin yerinə yetirilməsi xəzinədarlıq orqanları rəhbərlərinin birbaşa vəzifəsidir. Artıq xərclərə yol verildiyi hallarda həmin işçilərə qarşı ciddi inzibati tədbirlər görülməlidir.

 

1.4. Maliyyə orqanlarının rəhbərləri sonradan mövcud xərc maddələrinin artmasına gətirib çıxaran büdcə və rüblük smetaların azaldılmasına yol verməməlidirlər.

 

1.5. Qeyd edildiyi kimi hesabat ilində aparılan faktiki xərclər və daxilolmalar hesabat ilinin 31 dekabr tarixindən sonra yerinə yetirilə bilmədiyi üçün xəzinədarlıq həmin tarixdən sonra XHK-ların aparılmasını dayandırmalıdırlar. Lakin, BT, dövlət vergi orqanları, digər YXO-lar, banklar və s. ilə üzləşdirilmənin aparılması, həmçinin üzləşdirmə nəticəsində aşkar edilmiş, bu və ya digər səbəbdən buraxılmış səhvlərin düzəldilməsi məqsədi ilə YXO XHK-ları növbəti ilin 31 yanvar tarixinədək açıq saxlayırlar. Bütün düzəlişləri minus işarəli müxabirləşmələr verməklə dəqiq aparmaq lazımdır, səhvlərin düzəldilməsinin sonuncu tarixi növbəti ilin 31 yanvar tarixidir.

 

1.6. İllik hesabatları aşağıda göstərilən bağlama proseduralarına uyğun tərtab etmək lazımdır.

 

1.7. İllik hesabatın Xəzinədarlığın II mərhələsinin tətbiqinədək funksional təsnifatın bütün səviyyələri üzrə olan göstəricilərini BT-lərdən alaraq II mərhələnin tətbiq edildiyi birinci ayın aylıq hesabatı ilə üzləşdirmək lazımdır. Sonrakı aylar üzrə olan göstəricilər XHK-lardan götürülməlidir.

 

1.8. Növbəti ilin 1 yanvar tarixindən yeni XHK-lar açılmalıdır.

 

2. Bağlama proseduraları

 

Hesabat ilinin 31 dekabr tarixində işləri başa çatdırdıqdan sonra YXO hesab kitablarının bağlanması proseduralarına başlamalıdır. Bu proseduralar aşağıda göstərilən ardıcıllıqla həyata keçirilməlidir:

1)   üzləşdirmə əməliyyatlarının aparılması (2.1 və 2.2. bəndləri);

2)   XKK-larda uçot səhvlərinin düzəldilməsi (2.1 və 2.2 bəndləri);

3)   üzləşdirmə sertifikatlarının hazırlanması (2.1 və 2.2 bəndləri);

4)     istifadə edilməyən vəsaitlərin resurs sahiblərinə köçürülməsi (2.3 bəndi);

5)     Texniki XHK-ların üzləşdirilmiş qalıqlarının yeni açılan XHX-ya köçürülməsi. Yeni XHK Köçürülmüş və Üzləşdirilmiş Qalıqlar XHK adlanır (2.4 bəndi);

6) İlin sonuna son qalıqların XHK-ların ilkin qalıqları kimi qəbul edilməsi.

 

2.1. Üzləşdirmə əməliyyatları.

 

2.1.1. Üzləşdirmə əməliyyatlarının həyata keçirilməsində ilkik addım aşağıda qeyd edilən proseduranın başa çatdırılmasıdır. Üzləşdirmənin 2 növü mövcuddur:

1)   xəzinələrarası;

2)   xəzinə ilə büdcə təşkilatları və dövlət vergi orqanları arasında.

Xəzinələrarasında üzləşdirmə prsedurası texniki XHK-lar üçün nəzərdə tutulmuşdur və aşağıdakı XKK növləri üzrə həyata keçirilməlidir:

a) Köçürmə YXO- DXA;

b) Köçürmə YXO-YXO;

v) Sərəncam və Müvəqqəti hesab;

q) MB-nin müvəqqəti hesabı və DXA-nin müvəqqəti hesabı.

Xəzinə ilə digər təşkilatlar arasında üzləşdirmə aşağıdakı əməliyyatlar üzrə aparılır:

a) xərc;

b) gəlir;

v) maliyyələşmə.

 

Üzləşdirmələri dövri olaraq aparmaq zəruri tələblərdən biridir və üzləşdirmə haqqında nəzərdə tutulmuş arayışlar növbəti ilin 31 yanvar tarixindən geç olmayaraq tərtib edilməlidir. YXO-lar və DXA (cari əməliyyatlar) illik hesabatların üzləşdirilməsi haqqında arayışları təqdim etməlidirlər.

 

2.1.2. Xəzinələrarası köçürülən resursların üzləşdirilməsi: Köçürmə (YXO- DXA) XHK və Köçürmə (YXO-YXO) XHK

 

2.1.2.1. Bu üzləşdirmə prosedurasını başlamaq və sona çatdırmaq göndərən xəzinədarlığın, başqa sözlə digər YXO-ya resurs göndərən xəzinədarlığın vəzifəsidir. Buna görə də bu YXO-lar öz nümayəndələrini resurs alan xəzinədarlığa göndərməli, qarşılıqlı əməkdaşlıq şəraitində üzləşdirmə əməliyyatı həyata keçirilməlidir. Məlumatların müqayisəsi 3 növ yazı əsasında aparılmalıdır:

1) Köçürmə YXO-YXO və Köçürmə YXO- DXA;

2) daxil olan vəsaitlərin registri və göndərilən vəsaitlərin registri;

3) XAKS.

Resurs göndərən YXO hər bir ay üzrə göndərilən məbləğləri göstərməklə üzləşdirmə üçün nəzərdə tutulan arayış formalarının (R-1, R-2, R-3) birinci qrafasını doldurmalıdır. Bu məbləğlər müvafiq XHK-ların və Baş kitabın İcmal hesabat balansının göstəriciləri ilə üst-üstə düşməlidir. Resurs alan YXO-lar isə üzləşdirmə başa çatdıqdan sonra bu formaların 2 və 3-cü qrafalarını doldurmalıdır. Məlumatların yoxlanılmasını ardıcıllıqla aylar və hər bir XAKS üzrə aparmaq lazımdır. Bu üzləşdirmələr ən azı rübdə bir dəfə həyata keçirilməlidir. Resursların köçürülməsi üzrə uçot əməliyyatlarında üzləşdirilməmiş heç bir məbləğ qalmamalıdır. Üzləşdirmə proseduralarına uyğun olaraq üzləşdirilmiş ümumi məbləğlər hər iki-göndərən və alan YXO-ların Köçürülmüş və Üzləşdirilmiş Qalıqlar XHK-na atılmalıdır. Bu zaman əks debet və kredit yazıları (minus yazıları yox!) istifadə olunur. Bu əməliyyatlar tam başa çatdırılmalı və beləliklə, bütün məbləğlərin üzləşdirilməsi təmin edilməlidir.

2.1.2.2 XHK-larda səhvlər adətən resur alan YXO-larda üzləşdirmənin aparılması nəticəsində aşkar olunur. Bu səhvləri resurs göndərən YXO-ların uçot yazılarını nəzərə almaqaa düzəltmək lazımdır. Düzəlişləri müvafiq XHK-larda qırmızı rənglə minus müxabirələşməsi vasitəsilə (minus debet, minus kredit) aparmaq lazımdır. Düzəlişlərin aparılması zamanı həmin yazının səhvin düzəlişi olduğu Köçürmə XHK-ların analitik hissəsində dəqiq göstərilməli və səhvin xarakteri qeyd olunmalıdır. Səhvlərin düzəldilməsini həyata keçirmək məqsədilə Köçürmə XHK-ları 4 həftə ərzində açıq saxlamaq lazımdır.

2.1.2.3. Üzləşdirmənin və səhvlərin düzəldilməsinin başa çatmasından sonra hər bir YXO R-1, R-2, R-3 formalarında üzləşdirmə haqqında arayış hazırlamalıdırlar.

 

2.1.3. Sərəncam və Müvəqqəti hesab XHK-ların üzləşdirilməsi

 

2.1.3.1. DXA-nin apardığı aralıq üzləşdirmə - Sərəncam XHK ilə Müvəqqəti XHK arasında üzləşdirmə - dövlətin nağd vəsaitləri qalığının tənzimlənməsində səhvlərdən yaxa qurtarmaq üçün çox vacib və zəruridir. Bu üzləşdirmə iki üsulla həyata keçirilir.

Birinci üsula əsasən üzləşdirməni aylıq və icmal hesabatlarla yanaşı YXO-lardan üzləşdirmə haqqında aylıq hesabatların DXA-yə daxil olması anından başlayaraq aparmaq lazımdır. DXA üzləşdirmə haqqında aylıq hesabatın hər bir məbləğini müvafiq YXO-nun Müvəqqəti hesab XHK-nın hər bir tarix üzrə məbləği ilə yoxlanılmasını, həmçinin üzləşdirmə haqqında aylıq hesabatın artıq gəlir məbləğləri (DXA-də YXO-ların Müvəqqəti hesab XHK-nın kreditində əks etdirilən) üzrə və həmin hesabatın artıq xərc məbləğləri (DXA-də YXO-ların Müvəqqəti hesab XHK-nın debetində əks etdirilən) üzrə ayrıca yoxlanılmasını aparmalıdır. Bəzən Müvəqqəti hesab XHK-da müvafiq məbləğlər ayın və rübün başa çatmasından dərhal sonra əmələ kələ bilər. Bunlar YXO-larda ayın və rübün sonunda aparılan xərclər və əməliyyatlardır. Bu proseduranın başa çatmasından sonra üzləşdirilməyən məbləğlərin siyahısını hazırlamaq, həmçinin MB, AB, müvafiq YXO və digər maraqlı tərəflər səviyyəsində bu məbləğlər üzrə üzləşdirmənin aparılmaması səbəbini müəyyən etmək lazımdır. Lakin bu üzləşdirməni başa çatmış son prosedura kimi qəbul etmək olmaz, çünki üzləşdirmə YXO-ların birbaşa iştirakı ilə, həmçinin Sərəncam və Məktub-Sərəncam XHK-lardakı ilkin yazıların yoxlanılması əsasında aparılmalıdır. Bundan başqa, bu mərhələdə yazılarda düzəlişlər aparmaq vacib deyildir. Bununla belə məlumatların müqayisəsi həyata keçirilərsə, o, üzləşdirmə prosesini uğurla başa çatdırmaq işini xeyli asanlaşdıra bilər.

2.1.3.2. Axırıncı üzləşdirmə: Hər bir YXO axırıncı üzləşdirmənin aparılmasına maraqlı olmalı və öz nümayəndəsini DXA-yə göndərməklə bütün zəruri yazıları, daha doğrusu Sərəncam, Agent-Bank, üzləşdirmə haqqında aylıq hesabat XHK-larını, çıxarışları və s. təqdim etməlidirlər. Bu üzləşdirmə prosedurası axırıncı üzləşdirmə adlanır, çünki o, YXO-ların XHK-larında qeyd edilən uçot yazıları əsasında aparılır. Hər bir YXO gəlirlərin artıq olduğu halda R-4 formasının, xərclərin artıq olduğu halda isə R-5 formasının birinci qrafasında həmin məbləği qeyd edir. Bu məbləğlər hər bir ay üzrə Sərəncam XHK və YXO-nun icmal hesabatındakı məbləğlərlə üzləşməlidir. Məlumatların müqayisəsini hər bir Məktub-Sərəncam üzrə ay və gün ardıcıllığını nəzərə almaqla hər bir hesablaşma məbləği üzrə aparmaq lazımdır. Sərəncam XKK-nın hər bir debet və kredit məbləğini yoxlamaq və DXA-dəki müvafiq Müvəqqəti hesab XHK-nin uyğun kredit və debet məbləğləri ilə tənzimləmək lazımdır. Məlumatların müqayisəsi ilə yanaşı DXA bu mərhələdə seçmə üsulu ilə YXO-ların təqdim etdiyi XHK-larda ilkin yazıların düzgünlüyünü də yoxlamalıdır. Bu yoxlamanın aparılmasında məqsəd Sərəncam XHK-nın düzgün aparılmasına əmin olmaqdır. Üzləşdirmənin başa çatmasından sonra DXA üzləşdirmə haqqında arayışın 2 və 3-cü qrafasını doldurmalıdır. Adətən yoxlanılmamış məbləğlərin olmasına yol verilməməlidir, lakin bu cür məbləğlər mövcud olarsa həmin məbləğlər aşkar edilməli və üzləşdirmə aparılmalıdır. YXO və DXA-nin üzləşdirilmiş ümumi məbləği Köçürülmüş və Üzləşdirilmiş Qalıqlar XHK-ya əks kredit və debet yazıları vasitəsilə atılmalıdır.

2.1.3.3. Bu XHK-larda səhvlərin düzəlişi 2.1.2.2 bəndində göstərilən qaydada həyata keçirilir.

2.1.3.4 Üzləşdirmənin və səhvlərin düzəldilməsinin başa çatmasından sonra hər bir YXO R-4 və R-5 formalarında üzləşdirmə haqqında arayış hazırlamalıdırlar.

 

2.1.4. Gəlirlər üzrə məlumatların üzləşdirilməsi:

Bu üzləşdirmə xəzinədarlıq ilə dövlət vergi orqanları arasında aparılır. Hər bir YXO gəlirlər üzrə hər bir məlumatı dövlət vergi orqanları ilə üzləşdirməlidir. Bu üzləşdirmə: a) respublika və yerli büdcənin gəlir payını, b) hər bir təsnifat növünü göstərməlidir. Bu üzləşdirmə hər iki tərəfdən birgə imzalanmalıdır. YXO-lar zona xəzinədarlıqlarına hesabatlarla yanaşı dövlət vergi orqanları ilə birgə tərtib edilən gəlirlər üzrə üzləşdirmə hesabatını da təqdim etməlidirlər.

2.1.5. Xərclər üzrə məlumatların üzləşdirilməsi:

Büdcə təşkilatları öz xərclərinin müfəssəl uçotunu həyata keçirir. YXO isə hər bir BT üçün xərc XHK-nı aparır. BT və YXO öz məlumatlarını üzləşdiririr. BT öz nümayəndəsini YXO-ya göndərir və hər bir ay üzrə xərclərin üzləşdirilməsi aparılır. Üzləşdirmə başa çatdıqdan sonra üzləşdirmə haqqında arayış tərtib edilir və hər iki tərəfin rəhbərləri tərəfindən imzalanır. Üzləşdirmə arayışı diqqətlə hazırlanmalı, burada bütün məlumatların üzləşdirildiyi və kənarlaşmanın olmaması dəqiq göstərilməlidir. Həmin prosedura illik hesabatlarda da tətbiq edilir. DXA tərəfindən illik hesabatların icmallaşdırılması zamanı bütün xərclər funksional və iqtisadi təsnifatın maddələri üzrə göstərilməli, nazirlik və idarələrlə xərc məlumatlarının üzləşdirilməsi aparılmalıdır.

 

2.1.6. Maliyyələşmənin üzləşdirilməsi:

Ssuda, veksellərin alınması, xarici borclar və s. (İllik hesabat forması N:4, VI hissə) maliyyələşmə əməliyyatları Maliyyə Nazirliyində mərkəzləşdirildiyi üçün bu əməliyyatlar üzrə üzləşdirmə DXA ilə Dövlət Borcunun idarəedilməsini həyata keçirən müvafiq qurum arasında həyata keçirilməlidir.

 

2.2 Uçot səhvlərinin düzəldilməsi

 

Uçotda buraxılan səhvlər adətən üzləşdirmə proseduralarının aparılması nəticəsində aşkar olunur. Əvvəllər qeyd olunduğu kimi bu səhvlər müvafiq XHK-larda minus müxabirləşmələrinin (minus debet və ya minus kredit) köməyilə təshih olunur. Səhvlərin düzəldilməsi xəzinədarlığın rəhbərliyi tərəfindən SE-1 forması təsdiq edildikdən sonra aparıla bilər. Bütün təshih olunmaların ayrıca uçotu aparılmalıdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, səhvlərin düzəldilməsi o əməliyyatlar üzrə aparılır ki, onlar hesabat ili ərzində həyata keçirilmiş olsunlar. Buna görə də həmin XHK-ları maliyyə ili başa çatdıqdan sonra bir ay müddətində (31 yanvaradək) açıq saxlamaq lazımdır. Cari ilin hesab kitablarında əvvəlki illərin əməliyyatları üzrə düzəlişlər aparmaq olmaz.

 

2.3. Hesabların istifadə edilməyən qalıqlarının köçürülməsi

 

Bağlanma prosedurasının dördüncü addımı respublika (bölüşdürülən) və yerli (bölüşdürülən) XHK-larının istifadə olunmayan qalıq məbləğlərinin müvafiq büdcənin resurs XHK-larına köçürülməsidir. Respublika (bölüşdürülən) XHK-nın istifadə olunmayan qalığı Maliyyə Nazirliyinin ümumi resursları (bölüşdürülməyən) XHK-ya daxil edilmək üçün DXA-yə köçürülür. Yerli (bölüşdürülən) XHK-ların qalıqları isə YXO daxilində müvafiq Yerli (bölüşdürülməyən) XHK-lara köçürülür. Bu köçürmələri də üzləşdirmək lazımdır.

 

2.4. Texniki XHK-ların üzləşdirilmiş qalıqlarının atılması prosedurası

 

2.4.1. Köçürülmüş və Üzləşdirilmiş Qalıqlar XHK

Hər bir YXO-da göstərilən adla yeni bir texniki XHK açılmalıdır. Bu XHK-nın açılmasında məqsəd texniki XHK-larda debet və kredit qalıqlarının atılmasıdır. Bu qalıq məbləğləri xəzinəarası üzləşdirmə prosedurasından tam keçməli və üzləşdirmə arayışı ilə təsdiq edilməlidir. hesabat ilinin dekabr ayının aylıq icmal hesabat balansı ilə yanaşı DXA-yə təqdim edilən arayışdakı bu məbləğlər ilin sonunda qeyd edilən - Köçürülmüş və Üzləşdirilmiş Qalıqlar XHK-ya köçürülməlidir. Üzləşdirilən və atılan bu məbləğləri növbəti ilə keçirmək lazım deyil.

 

2.4.2. Qalıqları atıla bilən XKK növləri:

İlin sonunda aşağıdakı XHK-ların qalıqları atıla bilər:

 

1.      Sərəncam XHK və hər bir YXO üçün Müvəqqəti hesab XHK;

2.      Hər bir YXO-da Köçürmə (YXO-YXO) XHK;

3.      Hər bir YXO-da Köçürmə (YXO- DXA) XHK və DXA-də hər bir YXO üçün Köçürmə (YXO- DXA);

4.      DXA-də MB-nin Müvəqqəti hesabı (birbaşa əməliyyatlar) XHK və DXA-nin Müvvəqəti hesabı XHK.

 

2.4.3. Qalıqların atılması üçün zəruri şərtlər:

Köçürülmüş və Üzləşdirilmiş Qalıqlar XHK-ya qalıqların atılması və köçürülməsi üçün üç şərt közlənilməlidir:

 

1.      Bu XHK yalnız illik son debet və kredit qalıqlarının köçürülməsi üçün istifadə olunmalıdır;

2.      Xəzinələrarası tam üzləşdirilmiş qalıqlar bu XHK-ya köçürülə bilər. Resurs alan YXO-ların XHK-larında üzləşdirmə əməliyyatlarının aparılması üçün müvafiq yazılar tapılmazsa, onda bu yazılar növbəti ilin hesabına köçürülür. Lakin dövri olaraq üzləşdirilmələrin aparılması nəticəsində belə hallar demək olar ki, aradan qalxır.

 

2.4.4. Qalıqların atılması prosedurası:

2.4.4.1. Qalıqların yeni XHK-ya köçürülməsi minus debet və kredit müxabirələşməsi ilə deyil, əks debet və ya kredit yazılarının köməyi ilə həyata keçirilir. Məsələn: nəzərə alaq ki, YXO-nun Sərəcam XHK-da 10 manat debet qalığı əmələ gəlmişdir ki, bunun yalnız 9 manatı kredit qalığı kimi DXA-də həmin YXO-nun Müvvəqəti hesab XHK-da əks etdirilmişdir. Üzləşdirmə haqqında arayış da bunu təsdiq edir. Bunun əsasında YXO kredit üzrə 9 manatı özünün Sərəncam XHK-ya və debet üzrə Köçürülmüş və Üzləşdirilmiş Qalıqlar XHK-ya köçürür. Qalan 1 manat debet qalığı növbəti ilə keçirilir. Analoji əməliyyatları DXA 9 manat kredit qalığının həmin YXO-nun Müvəqqəti hesab XHK-dan Köçürülmüş və Üzləşdirilmiş Qalıqlar XHK-ya köçürülməsi üçün istifadə edir. Bu əməliyyatlar hər bir YXO-nun debet və kredit qalıqları üzrə ayrıca təkrar olunur. Bütün köçürmələrin düzgün aparılmasına son nəzarəti DXA vəzifə kimi həyata keçirir.

 

2.4.4.2. Üzləşdirilmiş qalıqların yalnız ilin sonunda atılması ilə əlaqədar olaraq hər bir XHK-da bütün əməliyyatların ilin sonuna nəticə və məbləği göstərilməlidir: XHK-nin ilin əvvlinə ilkin qalığı, il ərzində debet və kredit dövriyyəsinin ümumi məbləği, ilin sonuna son qalıq məbləği. Bu məbləğlər yalnız 2.1, 2.2 və 2.3 bəndlərini yerinə yetirdikdən sonra göstərilə bilər. Atılmaq üçün nəzərdə tutulmuş məbləğ ümumi debet və kredit məbləğlərindən il ərzində yalnız üzləşdirilən məbləğlərə bərabər olmalıdır.

 

2.5. İlin sonuna Baş Kitabın İcmal hesabat Balansının hazırlanması

 

Bütün YXO-lar, DXA (birbaşa əməliyyatlar) və DXA (kassa əməliyyatları) həmin il üçün iki Baş Kitabın İcmal Hesabatını hazırlamalıdır. Birinci İcmal hesabat 2.1, 2.2, 2.3 bəndlərində göstərilən əməliyyatların başa çatmasından sonra, başqa sözlə XHK-da üzləşdirmənin və düzəlişlərin aparılmasından, həmçinin istifadə olunmayan qalıqların 2.4 bəndinə əsasən köçürülməsindən sonra hazırlanmalıdır. İkinci İcmal hesabat son, birdəfəlik hesabat hesab edilir və o, üzləşdirilmiş qalıqların yeni Köçürülmüş və Üzləşdirilmiş Qalıqlar XHK-ya köçürülməsindən sonra, başqa sözlə bağlama prosedurasında nəzərdə tutulan (2.2 bəndi) əməliyyatların yerinə yetirilməsindən sonra hazırlanır. Hər iki İcmal Hesabat bütöv il üçün hazırlanmalı və İllik Hesabatla birlikdə təqdim edilməlidir.

 

2.6. Qalıqların yeni ilə köçürülməsi

 

Son qalıqların yeni ildə ilkin qalıq kimi qəbul edildiyi XHK növləri aşağıdakılardır:

 

1.   Respublika (bölüşdürülməyən): bura həmçinin Maliyyə Nazirliyinin Ümumi Resursları və Respublika Məqsədli Vəsaitlər XHK-ları daxildir;

2.      Yerli (bölüşdürülməyən);

3.      Respublika Büdcədənkənar Xüsusi Vəsaitləri;

4.      Yerli Büdcədənkənar Xüsusi Vəsaitləri;

5.      Köçürülmüş və Üzləşdirilmiş Qalıqlar;

6.      Digər XHK-ların Üzləşdirilməyən Qalıqları.

 

Respublika və Yerli Xüsusi Vəsaitlər XKK-ların istifadə olunmamış qalıqlarının köçürülməsi xüsusi vəsaitlər haqqında Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin 24 mart 1997-ci il tarixli 64 nömrəli əmri ilə təsdiq edilmiş “Büdcədənkənar vəsaitlərin formalaşması, istifadə edilməsi, uçota alınması və hesabatların təqdim olunması qaydaları haqqında” təlimata uyğun olaraq tənzimlənməlidir.

Respublika (bölüşdürülən), Yerli (bölüşdürülən) və Gəlirlər XHK-larının qalıqlarını növbəti ilə keçirmək yol verilməzdir.

 

3. İllik hesabatların bölmələri və onların təqdim edilmə qrafikləri

 

3.1. Təqdim edilmə qrafiki;

Bunun üçün aşağıdakı qrafik tərtib edilmişdir:

 

Təqdim edilmə                                                         Son tarix

1.     YXO-ların Zona Xəzinədarlıq                            Növbəti ilin 15 fevral tarixi