Təbii inhisarlar haqqında

Azərbaycan Respublİkasının Qanunu

 

Maddə 1. Qanunun məqsədi

Bu Qanun Azərbaycan Respublikasında təbii inhisarlarla bağlı dvlət tənzimlənməsinin təşkilati və hquqi əsaslarını məyyən edir. Təbii inhisar subyektləri ilə istehlakıların maraqlarının uzlaşdırılmasını tə min etməyə ynəldilmişdir.

Maddə 2. Qanunun tənzimlədiyi mnasibətlər

Bu Qanun təbii inhisar subyektlərinin, istehlakıların, mvafiq icra hakimiyyəti və yerli znidarəetmə orqanlarının iştirak etdiyi məhsul, iş, xidmət (bundan sonra əmtəə) bazarlarında yaranan mnasibətləri tənzimləyir.

Bu Qanunun məyyən etdiyi hallar istisna olmaqla, onun mddəaları təbii inhisar subyektlərinin təbii inhisara aid olmayan fəaliyyət sahələrinə şamil edilmir.

Maddə 3. Təbii inhisarlar haqqında qanunvericilik

Təbii inhisarlar haqqında qanunvericilik Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasından, bu Qanundan, Antiinhisar fəaliyyəti haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunundan və digər normativ-hquqi aktlardan ibarətdir.

Maddə 4. Əsas anlayışlar

Bu Qanunda istifadə edilən anlayışlar aşağıdakı mə naları ifadə edir:

təbii inhisar istehsalın texnoloji xsusiyyətlərinə grə rəqabətin olmadığı şəraitdə tələbatın dənilməsi daha səmərəli olan və inhisar subyektlərinin istehsal etdiyi (satdığı) əmtəə istehlakda başqa əmtəə ilə əvəz edilə bilməyən əmtəə bazarının vəziyyəti;

təbii inhisar subyekti təbii inhisar şəraitində əmtəə istehsalı (satışı) ilə məşğul olan təsərrfat subyekti;

istehlakı təbii inhisar subyektinin istehsal etdiyi (satdığı) əmtəəni əldə edən fiziki və ya hquqi şəxs.

Maddə 5. Təbii inhisar subyektlərinin fəaliyyət sahələri

1. Təbii inhisar subyektlərinin fəaliyyət sahələri aşağıdakılardır:

1.1. Neft və neft məhsullarının magistral boru kəmərləri ilə nəqli;

1.2. Təbii qazın boru kəmərləri ilə nəqli, saxlanması və paylanması xidmətləri;

1.3. Elektrik və istilik enerjisinin trlməsi və paylanması xidmətləri;

1.4. Magistral və yerli dəmir yolu xətlərinin, yol qurğu və tikililərin istismarı, hərəkəti idarəetmə və hərəkət təhlkəsizliyi fəaliyyəti, dəmir yolu stansiyaları və sərnişin vağzalları xidmətləri;

1.5. Aeroport xidmətləri, aeroportların, uuş zolaqları və qurğuların istismarı, hava gəmilərinə aviasiya və aeronaviqasiya xidmətləri;

1.6. Metro nəqliyyatında yolların, tunellərin və stansiyaların istismarı, hərəkəti idarəetmə və hərəkət təhlkəsizliyi fəaliyyəti;

1.7. Su limanı xidmətləri, liman qurğularının istismarı, ykaşırma və hərəkət təhlkəsizliyi fəaliyyəti;

1.8. mumi istifadədə olan elektrik və pot rabitəsi xidmətləri, qəbuledici verici radio və televiziya stansiyalarının, yksəktezlikli qurğuların istismarı və nəzarət fəaliyyəti;

1.9. Baş sutəmizləyici qurğular, magistral borular, su kəməri şəbəkəsi və onların zərindəki təzyiq və tənzimləyici qurğuların istismarı;

1.10. Kanalizasiya təsərrfatında aerasiya, mexaniki təmizləmə stansiyaları, nasosxanalar, baş və yağış kollektorları və kanalizasiya xətlərinin istismarı;

1.11. Meliorasiya və irriqasiya sahələrinə aid olan su anbarları, kanallar, kollektorlar, boru kəmərləri və bəndlərin istismarı;

1.12. İstilik təchizatı xidmətləri.

2. Bu maddənin 1-ci hissəsində sadalanmış fəaliyyət sahələrində mvcud olan təsərrfat subyektlərinə rəqib subyektlər yarandıqda rəqabət şəraitində fəaliyyət gstərən subyektlər təbii inhisar subyekti sayılmır və bu Qanun onlara şamil edilmir.

Maddə 6. Təbii inhisar subyektlərinin fəaliyyətinin dvlət tənzimlənməsi

1. Təbii inhisar subyektlərinin fəaliyyətinin tənzimlənməsi mvafiq icra hakimiyyəti orqanları (bundan sonra təbii inhisarları tənzimləyən orqanlar) tərəfindən həyata keirilir.

2. Təbii inhisar subyektlərinin fəaliyyətini tənzimləmək məqsədilə aşağıdakı sullar tətbiq edilə bilər:

2.1. Əmtəənin qiymətlərinin (tariflərinin) tənzimlənməsi;

2.2. Xidmət gstərilməsi məcburi olan istehlakıların məyyən edilməsi və (və ya) təbii inhisar subyektlərinin istehlakıların əmtəə zrə ehtiyacını tam həcmdə dəyə bilmədiyi hallarda onların həmin əmtəə ilə tə min olunmasının minimum səviyyəsinin məyyən edilməsi;

2.3. Əmtəə istehsalının (satışının) həcminin bu Qanunun tələblərinə uyğun məyyən olunmuş gstəricilərinə əməl edilməsinin tə min olunması.

3. Təbii inhisarları tənzimləyən orqanlar qanunvericiliyə uyğun olaraq digər sulları da tətbiq edə bilər.

Maddə 7. Tənzimləmə sullarının tətbiq olunması n əsaslar

Təbii inhisarları tənzimləyən orqanlar tənzimləmə sullarının tətbiq edilməsi haqqında qərarı konkret olaraq hər bir təbii inhisar subyekti n, belə bir tənzimləmənin istehsal edilmiş və ya satılmış əmtəənin keyfiyyətinin artırılmasında və bu əmtəəyə tələbatın dənilməsində stimullaşdırıcı rolu nəzərə almaqla qəbul edir. Bu zaman məsrəflərin nə dərəcədə əsaslandırılmış olması məyyən edilir və aşağıdakılar nəzərə alınır:

əmtəənin istehsal və ya satış xərcləri, o cmlədən əmək haqqı, xammal və materialların dəyəri, stəlik xərclər;

vergilər və digər dənişlər;

əsas istehsal vasitələrinin dəyəri, onların təkrar istehsalı n zəruri olan investisiyaya tələbat və amortizasiya ayırmaları;

faktiki və proqnozlaşdırılan mənfəət;

istehsal olunan və ya satılan əmtəənin keyfiyyətinin və kəmiyyətinin istehlakıların tələbatına uyğunluğu;

dvlət dotasiyaları və dvlət yardımı ilə bağlı digər tədbirlər.

Maddə 8. Təbii inhisar subyektlərinin fəaliyyətinə dvlət nəzarəti

1. Təbii inhisarları tənzimləyən orqanlar bu Qanuna və Azərbaycan Respublikasının digər normativ-hquqi aktlarına uyğun olaraq təbii inhisar subyektlərinin fəaliyyətinə dvlət nəzarətini həyata keirirlər. Təbii inhisarları tənzimləyən orqanlar istehlakıların mənafeyinə mənfi tə sir gstərə bilən və ya təbii inhisar vəziyyətindən sərbəst rəqabət vəziyyətinə iqtisadi cəhətdən əsaslandırılmış keidə mane olan hərəkətlərin qarşısının alınması və ya aradan qaldırılması n bu Qanunla və digər normativ-hquqi aktlarla məyyən edilmiş tədbirlər grrlər.

2. Təbii inhisarları tənzimləyən orqan təbii inhisar subyektləri tərəfindən həyata keirilən aşağıdakı hərəkətlər zərində nəzarət edir:

2.1. Barəsində bu Qanuna uyğun olaraq dvlət tənzimlənməsi tətbiq edilməyən əmtəənin istehsalı (satışı) n əsas vəsaitlərə mlkiyyət və ya istifadə hququnun əldə edilməsi (əgər təbii inhisar subyektinin btvlkdə həmin əmtəələrin istehsalına cəlb olunmuş əsas vəsaitlərin balans dəyəri bu subyektin təsdiq olunmuş son balansı zrə nizamnamə kapitalının dəyərinin 10%-dən ox olarsa);

2.2. Barəsində bu Qanuna uyğun olaraq dvlət tənzimlənməsi tətbiq edilən əmtəənin istehsalı (satışı) n əsas vəsaitlərin satışı, icarəyə verilməsi və ya digər hərəkətlər nəticəsində təbii inhisar subyektlərinin mlkiyyət və ya istifadə hququnun digər təsərrfat subyektlərinə keməsi (əgər təbii inhisar subyektinin btvlkdə həmin əmtəənin istehsalına (satışına) cəlb olunmuş əsas vəsaitlərin balans dəyəri həmin subyektin təsdiq olunmuş son balansı zrə nizamnamə kapitalının dəyərinin 10%-dən ox olarsa);

2.3. Əsas vəsaitlərin lizinq əsasında istehlakılara verilməsi;

2.4. Təbii inhisar subyektləri tərəfindən bu Qanunla tənzimlənməyən fəaliyyət sahələrinə investisiyaların ayrılması.

3. Təbii inhisar subyektləri bu maddənin 2-ci hissəsində gstərilən hərəkətlərin edilməsinə razılıq almaq n təbii inhisarları tənzimləyən orqana mraciət etməlidirlər.

Mraciətə baxılma və bununla əlaqədar mvafiq sənəd və mə lumatın təqdim olunması qaydası mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyən edilir.

4. Əgər mraciətdə gstərilən hərəkətlər istehlakıların mənafelərinə mənfi tə sir gstərə bilərsə, habelə mraciət edən tərəfindən zəruri olan sənədlər təqdim edilməyibsə və ya həmin sənədlərdə gstərilən mə lumat həqiqətə uyğun gəlməzsə, bu halda təbii inhisarları tənzimləyən orqan bu hərəkətlərə razılıq verməkdən imtina edə bilər.

5. Təbii inhisarları tənzimləyən orqan mraciət edəndən məsələni araşdırmaq n əlavə sənədlərin təqdim edilməsini tələb etmək və yalnız bu halda mraciətə baxılma mddətini uzatmaq hququ vardır. Belə bir tələb yazılı surətdə mraciətin daxil olduğu vaxtdan 10 gndən gec olmayaraq mraciət edənə gndərilməlidir.

Btn hallarda təbii inhisarları tənzimləyən orqan mraciətin daxil olduğu və ya əlavə sənədlərin təqdim edildiyi vaxtdan 15 gndən gec olmayaraq mraciət edənə z qərarı barədə yazılı mə lumat verməlidir.

6. Təbii inhisarları tənzimləyən orqan mraciətdə gstərilən hərəkətlərə razılıq verməkdən imtina etdikdə və ya ona baxılma mddəti bitdikdən sonra he bir cavab vermədikdə mraciət edən məhkəməyə şikayət edə bilər.

7. Təbii inhisar subyektlərinin nizamnamə kapitalında səhmlərin (payların) əldə edilməsi və ya başqa əqdlər (girov, idarəetmənin e tibar edilməsi və s.) nəticəsində təbii inhisar subyektinin nizamnamə kapitalını təşkil edən btn səhmlərə (paylara) dşən səslərin 10%-dən oxunu əldə edən və onlara məxsus səslərin həcminin btn hallarda dəyişməsi zamanı şəxs və şəxslər qrupu təbii inhisarları tənzimləyən orqana 15 gn mddətində mə lumat verməlidir.

Maddə 9. Təbii inhisarları tənzimləyən orqanların səlahiyyətləri

Təbii inhisarları tənzimləyən orqanların aşağıdakı səlahiyyətləri vardır:

bu Qanunun tələblərinə riayət olunmasına z səlahiyyətləri daxilində nəzarət etmək;

təbii inhisar subyektlərinin dvlət reyestrini aparmaq;

təbii inhisar subyektlərinin hər biri n tətbiq edilməli olan tənzimləmə sullarını məyyən etmək;

tənzimləmə sullarının tətbiqi haqqında təbii inhisar subyektləri tərəfindən yerinə yetirilməsi məcburi olan qərar qəbul etmək;

qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş səlahiyyətləri həyata keirmək n təbii inhisar subyektlərinin vəzifəli şəxslərindən mə lumat almaq;

qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada z səlahiyyətləri daxilində bu Qanunun pozulması ilə bağlı məsələlərə baxmaq və qərarlar qəbul etmək;

təbii inhisar subyektlərinə və onların vəzifəli şəxslərinə cərimələr (maliyyə sanksiyaları) tətbiq etmək;

təbii inhisar subyektlərinə qanun pozuntusu nəticəsində əldə edilmiş mənfəətin bdcəyə dənilməsi, xidmət edilməsi məcburi hesab edilən istehlakılarla mqavilə bağlanması, mqavilələrə dəyişikliklər edilməsi haqqında icrası məcburi olan gstərişlər vermək;

təbii inhisar subyektlərinin fəaliyyətinin tənzimlənməsinin maliyyə məsələlərinin həlli ilə əlaqədar mvafiq icra hakimiyyəti orqanına mraciət etmək;

qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş digər səlahiyyətləri həyata keirmək.

Maddə 10. Təbii inhisar subyektlərinin vəzifələri

1. Təbii inhisar subyektləri təbii inhisarları tənzimləyən orqanların bu Qanunla nəzərdə tutulmuş səlahiyyətləri dairəsində qəbul etdikləri qərarları yerinə yetirməlidirlər.

2. Təbii inhisar subyektləri təbii inhisarları tənzimləyən orqanlara z fəaliyyəti barədə qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada hesabatları, investisiya layihələrini, digər sənədləri və mə lumatı vaxtında təqdim etməlidirlər.

3. Təbii inhisar subyektləri təbii inhisar sahələrinə aid olan əmtəəni istehsal etmək (satmaq) imkanına malik olduqda istehlakılarla belə əmtəənin satışına dair mqavilə bağlamaqdan imtina edə bilməzlər.

4. Təbii inhisar subyektləri (onların vəzifəli şəxsləri) bu Qanunu pozduqda təbii inhisarları tənzimləyən orqanların qərarlarına uyğun olaraq:

4.1. Bu Qanunun pozulmasını aradan qaldırmağa;

4.2. İlkin vəziyyəti bərpa etməyə və ya qərarda məyyən edilmiş başqa gstərişləri yerinə yetirməyə;

4.3. Bu Qanuna uyğun olmayan əqdləri ləğv etməyə və ya dəyişməyə;

4.4. Mtləq xidmət edilməli olan istehlakı ilə mqavilə bağlamağa və bağlanmış mqaviləyə dəyişiklik etməyə;

4.5. Bu Qanunun tələblərinin pozulması ilə əldə olunan mənfəəti dvlət bdcəsinə dəməyə borcludurlar.

Maddə 11. Təbii inhisar subyektlərinin məs uliyyəti

1. Təbii inhisar subyektlərinə aşağıdakı cərimələr (maliyyə sanksiyaları) tətbiq edilir:

1.1. Təbii inhisarları tənzimləyən orqanların səlahiyyətlərinin həyata keirilməsi n tələb olunan sənədlərin və ya başqa mə lumatın vaxtında təqdim edilməməsinə grə minimum əmək haqqının 500 mislinədək;

1.2. Bu Qanunun 8-ci maddəsinin 7-ci hissəsində nəzərdə tutulan mə lumatın təqdim edilməməsinə grə minimum əmək haqqının 600 mislinədək;

1.3. Təbii inhisarları tənzimləyən orqanlara dzgn olmayan mə lumatın verilməsinə grə minimum əmək haqqının 1000 mislinədək;

1.4. Mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyən edilmiş qiymətlərin (tariflərin) dəyişdirilməsinə grə minimum əmək haqqının 15000 mislinədək;

1.5. Qanunvericiliyə uyğun olaraq təbii inhisarları tənzimləyən orqanların qərarlarının pozulmasına grə minimum əmək haqqının 10000 mislinədək.

2. Bu maddəyə uyğun tətbiq edilən cərimələr qərar qəbul edildikdən sonra 30 gn ərzində dvlət bdcəsinə dənilir. Təbii inhisar subyektləri cərimələri vaxtında dəmədikdə və ya qismən dədikdə hər gecikdirilmiş gnə grə dənilməmiş məbləğin 0,5 faizi miqdarında peniya dəyirlər.

Maddə 12. Təbii inhisar subyektlərinin və təbii inhisarları tənzimləyən orqanların vəzifəli şəxslərinin məs uliyyəti

1. Təbii inhisar subyektlərinin vəzifəli şəxsləri bu Qanuna uyğun olaraq təbii inhisarları tənzimləyən orqanların qərarlarını yerinə yetirmədikdə Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş məs uliyyət daşıyırlar.

2. Təbii inhisar subyektlərinin fəaliyyətini tənzimləyən orqanların vəzifəli şəxsləri bu Qanunu pozduqda Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş məs uliyyət daşıyırlar.

3. Təbii inhisar subyektlərinə və onların vəzifəli şəxslərinə tətbiq olunan maliyyə sanksiyaları və cərimələr onları bu Qanundan və təbii inhisarı tənzimləyən orqanların qəbul etdikləri qərarlardan irəli gələn vəzifələri yerinə yetirməkdən azad etmir.

Maddə 13. Zərərin dənilməsi

Təbii inhisar subyektlərinin fəaliyyətini tənzimləyən orqanların bu Qanunu pozmaqla qərarları, o cmlədən qiymətlər barədə kifayət qədər əsaslandırılmamış qərarları qəbul etmələri nəticəsində təbii inhisar subyektlərinə və ya digər təsərrfat subyektlərinə zərər vurulduqda onların mlki qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada bu zərərin dənilməsini tələb etmək hququ vardır.

 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər ƏLİYEV

Bakı şəhəri, 15 dekabr 1998-ci il

№ 590-IQ