Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında

Azərbaycan Respublikasının Qanunu

 

Əhalinin sağlamlığının qorunması hər bir insanın fiziki və ruhi sağlamlığının mhafizəsinə, onun fəal uzun mrlynn artırılmasına, tibbi yardımla təminatına ynəldilmiş siyasi, iqtisadi, hquqi, elmi, tibbi, sanitariya-gigiyena xarakterli tədbirlərin məcmusundan ibarətdir.

Bu Qanun əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində vətəndaşlarla dvlət orqanları, eləcə də dvlət və qeyri-dvlət səhiyyə sistemlərinin subyektləri arasında yaranan mnasibətləri tənzimləyir.

I fəsil

mumİ mddəalar

Maddə 1. Əhalinin sağlamlığının qorunmasının əsas prinsipləri

Əhalinin sağlamlığının qorunmasının əsas prinsipləri aşağıdakılardır:

Əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində insan və vətəndaş hquqlarına dvlət təminatı və bu təminatla bağlı hquqi və fiziki şəxslərin məsuliyyəti;

əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində profilaktik tədbirlərin həyata keirilməsi;

tibbi-sosial yardımın hamı n mmknly;

sağlamlığın itirilməsi zamanı vətəndaşların sosial mdafiəsi.

Maddə 2. Əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi

Əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasından, bu Qanundan, Azərbaycan Respublikasının digər mvafiq qanunvericilik aktlarından və Azərbaycan Respublikasının iştirakısı olduğu beynəlxalq mqavilələrdən ibarətdir.

Maddə 3. Əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində dvlətin vəzifələri

Əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində dvlətin vəzifələri aşağıdakılardır:

əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində dvlət siyasətinin əsaslarının məyyən edilməsi, insan və vətəndaş hquq və azadlıqlarının mdafiəsi;

sağlamlığın qorunması sahəsində dvlət proqramlarının hazırlanması və həyata keirilməsi;

səhiyyə sisteminin təşkili qaydalarının və fəaliyyətinin məyyənləşdirilməsi;

dvlət səhiyyə sisteminin maliyyələşdirilməsi;

ətraf mhitin qorunmasının, ekoloji təhlkəsizliyin təmin edilməsi;

məcburi sığorta zrə sığorta məbləğinin və sığorta haqqının dənilməsi qaydasının məyyənləşdirilməsi;

əhalinin xsusi qrupları n tibbi-sosial yardım gstərilməsinə təminat verilməsi;

dvlət və qeyri-dvlət səhiyyə sistemi məssisələri arasında sağlam rəqabətə təminat verilməsi;

ailənin, valideynlərin və uşaqların mhafizəsi;

səhiyyə sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın həyata keirilməsi.

II fəsil

Əhalİnİn sağlamlığının qorunmasının təşkİlİ

Maddə 4. Dvlət səhiyyə sistemi

Dvlət səhiyyə sisteminə Azərbaycan Respublikasının mvafiq icra hakimiyyəti orqanı, dvlət tabeiliyindəki malicə-profilaktika, elmi-tədqiqat, tədris, əczaılıq, sanitariya-profilaktika məssisələri, eləcə də səhiyyənin maddi-texniki təchizatı ilə məşğul olan, tibbi texnika və dərman vasitələri istehsal edən məssisələr, sanitariya-epidemiologiya xidməti, məhkəmə-tibb ekspertizası daxildir.

Maddə 5. Qeyri-dvlət səhiyyə sistemi

Qeyri-dvlət səhiyyə sisteminə qanunvericilikdə məyyən olunmuş qaydada fəaliyyət gstərən və əmlakını xsusi, o cmlədən bələdiyyə mlkiyyəti təşkil edən tibb və əczaılıq məssisələri, şəxsi tibb və əczaılıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslər daxildir.

Maddə 6. Tibb məssisələrinin zəlləşdirilməsi və icarəyə verilməsi

Tibb məssisələri qanunvericilikdə məyyən olunmuş qaydada zəlləşdirilə və icarəyə verilə bilər.

Maddə 7. Səhiyyə məssisələrinin dvlət qeydiyyatı

Səhiyyə məssisələrinin dvlət qeydiyyatı qanunvericiliklə məyyən olunmuş qaydada aparılır.

Maddə 8. Əhalinin sanitariya-epidemioloji salamatlığı

Əhalinin sanitariya-epidemioloji salamatlığı dvlət sanitariya-epidemioloji xidmətinin nəzarəti altında btn hquqi və fiziki şəxslər tərəfindən gigiyenik, əksepidemik tədbirlər kompleksini həyata keirməklə, mvafiq qanunvericiliyə uyğun olaraq təmin edilir.

Maddə 9. Dvlət səhiyyə sisteminin maliyyələşdirilməsi

Dvlət səhiyyə sistemi əsasən dvlət bdcəsi, eləcə də məcburi tibbi sığorta vəsaitləri, məssisə, idarə və təşkilatların gəlirlərindən knll ayırmalar, hquqi və fiziki şəxslərin ianələri və istifadəsi qanunvericiliyə zidd olmayan digər mənbələr hesabına maliyyələşdirilir.

Dvlət səhiyyə sisteminin vəsaitləri:

səhiyyənin məqsədli kompleks proqramlarının işlənib hazırlanmasına və yerinə yetirilməsinə;

dvlət səhiyyə məssisələrinin maddi-texniki bazasının inkişafına;

malicə-profilaktika və sanitariya-epidemioloji məssisələrin saxlanmasına;

gzəştli tibbi xidmətin gstərilməsinə;

tibb və əczaılıq işilərinin hazırlanmasına və ixtisaslarının artırılmasına;

tibb elminin inkişafına və tətbiqinə;

emidemiyaların aradan qaldırılmasına ynəldilir.

III fəsil

Sağlamlığın qorunması sahəsİndə vətəndaşların, əcnəbİlərİn və vətəndaşlığı olmayan şəxslərİn hquqları

Maddə 10. Vətəndaşların, əcnəbilərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin sağlamlığının qorunması hququ

Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının sağlamlığını qorunmaq və tibbi yardım almaq hququ vardır.

Dvlət tibb məssisələrində tibbi xidmət pulsuzdur, yalnız bu Qanunda nəzərdə tutulan hallar istisna olmaqla pullu ixtisaslaşdırılmış tibbi yardımın nvləri mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyən edilir.

Dvlət ətraf mhitin qorunmasına, vətəndaşların əmək və istirahəti n əlverişli şərait yaradılmasına, eləcə də tibbi-sanitariya və tibbi-sosial yardıma təminat verir.

Xaricdə olan Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının sağlamlığının qorunması Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq mqavilələrinə uyğun olaraq həyata keirilir.

Azərbaycan Respublikasında daimi yaşayan vətəndaşlığı olmayan şəxslərin əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları ilə bərabər hquqları vardır.

Azərbaycan Respublikasının iştirakısı olduğu beynəlxalq mqavilələrdə nəzərdə tutulmuş qaydada əcnəbilərin sağlamlığının qorunması hququ vardır.

Maddə 11. Sağlamlığa təsir gstərən amillər haqqında vətəndaşların məlumat almaq hququ

Vətəndaşların sağlamlığa təsir gstərən amillər haqqında mntəzəm və dzgn məlumat almaq hququ vardır və bu məlumatlar vətəndaşlara ktləvi informasiya vasitələri ilə, yaxud bilavasitə onların sorğularına əsasən mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən verilir.

İnsanların həyat və sağlamlığı n təhlkə trədən faktları və halları gizlədən vəzifəli şəxslər qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada məsuliyyətə cəlb edilirlər.

Maddə 12. Vətəndaşların tibbi-sosial yardım almaq hququ

Xəstələndikdə, əmək qabiliyyətini itirdikdə və digər hallarda vətəndaşların tibbi-sosial yardım almaq hququ vardır.

Tibbi-sosial yardım dvlət və qeyri-dvlət səhiyyə sistemi, eləcə də sosial mdafiə sistemi məssisələrində gstərilir.

Vətəndaşlar dvlət səhiyyə məssisələrində qanunvericiliyə uyğun olaraq məcburi tibbi sığorta əsasında tibbi yardımla təmin edilirlər.

Vətəndaşların knll tibbi sığorta əsasında, eləcə də məssisələrin, təşkilatların ayrı-ayrı şəxslərin vəsaitləri və qanunvericilikdə qadağan edilməyən digər mənbələr hesabına tibbi yardım almaq və digər əlavə tibbi xidmət nvləri ilə təmin olunmaq hququ vardır.

Gzəştli şərtlərlə protez-ortopedik məmulatlar, eşitmə aparatları, hərəkətetmə və digər reabilitasiya vasitələri ilə təmin olunmaq hququ olan vətəndaşların kateqoriyaları və gzəştlərlə təminat qaydaları qanunvericilikdə məyyən edilir.

Vətəndaşların ixtisaslaşdırılmış məssisələrdə tibbi-sosial ekspertizadan kemək hququ vardır.

İdmanla məşğul olan uşaqların, yeniyetmələrin, tələbələrin, əlillərin və pensiyaıların dvlət tibb məssisələrində pulsuz tibbi nəzarət olunmaq hququ vardır.

Yoluxucu xəstəliklər aşkar edildikdə, ətrafdakıları xəstələnməkdən qorumaq məqsədilə işdən kənarlaşdırılmış şəxslərin, karantinlə əlaqədar mavinət almaq hququ vardır.

Maddə 13. Vətəndaşların tibbi sığortası

Vətəndaşların tibbi sığortası (məcburi və knll) Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində məyyən edilmiş qaydada həyata keirilir.

Maddə 14. Dərman vasitələri ilə təminat

Əhalinin dərman vasitələri ilə təminatı Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində məyyən edilmiş qaydada həyata keirilir.

Maddə 15. Peşə fəaliyyətinin bəzi nvləri ilə məşğul olan vətəndaşların sağlamlığının qorunması hququ

Yoluxucu və peşə xəstəliklərinin qarşısının alınması məqsədilə mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq edilmiş siyahı əsasında bəzi peşə sahibləri işə qəbul edilərkən və işlədiyi mddətdə işə gtrənin vəsaiti hesabına məcburi dvri tibbi mayinədən keirlər.

Maddə 16. Əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində ailənin hquqları

Dvlət ailə zvlərinin sağlamlığını qorumaq qayğısını z hdəsinə gtrr.

Hər bir vətəndaş ailənin planlaşdırılması, ətrafdakılar n təhlkə trədən xəstəliklərin mvcudluğu məsələlərinə və ailə-nigah mnasibətlərinin tibbi-psixoloji cəhətlərinə dair, habelə nəsildə mmkn olan irsi xəstəliklərə yol verməmək məqsədilə dvlət səhiyyə sisteminin məssisələrində pulsuz məsləhətlər almaq və mayinədən kemək hququna malikdir.

Uşaqlı ailələrin (ilk nvbədə əlil uşaqları və valideyn himayəsindən məhrum uşaqları bydən natamam ailələrin) əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində qanunvericilikdə məyyən edilmiş gzəştlərdən istifadə etmək hququ vardır.

14 yaşına atmayan xəstə uşağa qulluq edilməsinə grə istər ambulator, istərsə də stasionar malicə zamanı uşağın qulluğa ehtiyacı olan mddətədək valideynlərdən birinə və ya ailənin başqa bir zvnə qanunvericilikdə məyyən edilmiş mavinət verilir.

Maddə 17. Əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində hamilə qadınların və anaların hquqları

Hər bir qadın hamilələk dvrndə, doğuş və doğuşdan sonrakı dvrdə dvlət səhiyyə sisteminin məssisələrində ixtisaslaşdırılmış tibbi yardımla pulsuz təmin olunur.

Maddə 18. Əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində yetkinlik yaşına atmayanların hquqları

Yetkinlik yaşına atmayanların:

mvafiq icra hakimiyyəti orqanının məyyən etdiyi qaydada dvlət səhiyyə sisteminin uşaq və yeniyetmə tibb xidməti məssisələrində pulsuz dispanser nəzarətində olmaq və malicə olunmaq;

sanitariya-gigiyena tələblərinə cavab verən şəraitdə təhsil almaq və əməklə məşğul olmaq;

peşə yararlığı məyyənləşdirilərkən pulsuz tibbi məsləhətlər almaq;

bdcə vəsaitləri hesabına mvafiq icra hakimiyyəti orqanının məyyən etdiyi qaydada gzəştli şərtlərlə qidalanmaq və tibbi sosial yardım almaq hququ vardır.

Fiziki və ya ruhi atışmazlıqları olan yetkinlik yaşına atmayanlar valideynlərinin və ya qanuni nmayəndələrinin mraciəti ilə sosial mdafiə sistemi məssisələrində saxlanıla bilərlər.

Maddə 19. Əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində hərbi qulluquların, hərbi xidmətə ağırılanların və mqavilə (kontrakt) zrə hərbi xidmətə daxil olanların hquqları

Hərbi qulluquların, hərbi xidmətə ağırılanların və mqavilə (kontrakt) zrə hərbi xidmətə daxil olanların hərbi xidmətə yararlı (yararsız) olmalarının məyyənləşdirilməsi məqsədilə tibbi mayinədən kemək, yaxud hərbi həkim komissiyasının rəyi əsasında vaxtından əvvəl hərbi xidmətdən azad olmaq hququ vardır.

Hərbi-həkim komissiyasının rəyi ilə razılaşmadıqda hərbi qulluquların, hərbi xidmətə ağırılanların və mqavilə (kontrakt) zrə hərbi xidmətə daxil olanların qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada məhkəməyə mraciət etmək hququ vardır.

Hərbi xidmətə ağırılanların və mqavilə (kontrakt) zrə hərbi xidmətə daxil olanların tibbi mayinədən və şəhadətləndirilmədən keib, hərbi qulluğa yararlıq, yaxud ağırışın təxirə salınması, ondan azad olunmaq n tibbi gstərişlər və əksgstərişlər haqqında tam məlumat almaq hququ vardır.

Hərbi qulluquların, xidmətə ağırılanların və mqavilə (kontrakt) zrə hərbi xidmətə daxil olanların dvlət səhiyyə sisteminin məssisələrində tibbi yardım almaq hququ vardır və onların tibbi təminatı qanunvericiliklə məyyən edilir.

Hərbi qulluquların ailə zvlərinin tibbi təminatı başqa vətəndaşlarla mumi əsaslarda həyata keirilir. Mlki səhiyyə məssisələrində tibbi yardım almaq mmkn olmadıqda onlar hərbi-tibb hissə və məssisələrində tibbi yardımın btn nvləri ilə təmin edilirlər.

Maddə 20. Əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində pensiyaıların hquqları

Pensiyaıların evdə, dvlət səhiyyə sistemi məssisələrində tibbi yardımla, eləcə də sosial mdafiə sistemi məssisələrində tibbi-sosial yardımla pulsuz təmin olunmaq, tibbi rəy əsasında sosial sığorta və ya sosial-mdafiə orqanlarının vəsaitləri hesabına gzəştli şərtlərlə sanatoriya-kurort malicəsi almaq və reabilitasiya olunmaq hquqları vardır.

Maddə 21. Əlillərin tibbi-sosial yardım almaq hququ

Əlillərə tibbi-sosial yardımın gstərilməsi qaydaları və bu sahədəki gzəştlər qanunvericilikdə məyyənləşdirilir.

Maddə 22. Fvqəladə hallarda ziyan əkmiş və ekoloji şəraitin əlverişsiz olduğu ərazilərdə yaşayan vətəndaşların sağlamlığının qorunması sahəsində hquqları

Fvqəladə vəziyyət elan olunmuş yerlərdə ziyan əkmiş və ekoloji şəraitin əlverişsiz olduğu ərazilərdə yaşayan vətəndaşların qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada pulsuz tibbi yardım, sanatoriya-kurort, bərpa malicəsi almaq, dərman vasitələri, immunbioloji preparatlar və tibbi məmulatlarla təmin olunmaq, eləcə də həyat və sağlamlıq n təhlkəli amillərin aradan qaldırılması məqsədilə gigiyenik və əksepidemik tədbirlərdən istifadə etmək hquqları vardır.

Fvqəladə hallarda insanların xilas edilməsində və tibbi yardım gstərilməsində iştirak edərkən ziyan əkmiş vətəndaşların pulsuz malicə, o cmlədən sanatoriya-kurort malicəsi və reabilitasiyanın btn nvləri ilə təmin olunmaq, qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada mavinət almaq hquqları vardır.

Maddə 23. Tutulmuş, həbs edilmiş, azadlıqdan məhrum edilmə yerlərində cəza əkən vətəndaşların tibbi yardım almaq hququ

Tutulmuş, həbs edilmiş, azadlıqdan məhrum edilmə yerlərində cəza əkən vətəndaşların tibbi yardım almaq, o cmlədən zəruri hallarda dvlət səhiyyə sisteminin məssisələrində bdcə vəsaitləri hesabına tibbi yardımla təmin olunmuq hququ vardır.

Bu kateqoriyadan olan qadınların hamiləlik dvrndə, doğuş zamanı və doğuşdan sonrakı dvrdə ixtisaslaşdırılmış tibbi yardım almaq hququ vardır.

Azadlıqdan məhrum edilməyə məhkum olunmuş qadınlar 3 yaşınadək uşaqlarını krpələr evinə verə bilərlər.

Tutulmuş, həbs edilmiş, azadlıqdan məhrum edilmə yerlərində cəza əkən vətəndaşların obyekt şəklində hər hansı biotibbi tədqiqata cəlb edilməsi qadağandır.

Tutulmuş, həbs edilmiş, azadlıqdan məhrum edilmə yerlərində cəza əkən vətəndaşlara tibbi yardımın gstərilməsi qaydaları qanunvericilikdə məyyən edilir.

IV fəsil

Tİbb-sosİal yardım sahəsİndə vətəndaşların hquqları

Maddə 24. Pasiyentin hquqları

Pasiyentin:

təxirəsalınmaz tibbi yardım gstərilməsi halları istisna olmaqla həkimin z razılığı ilə həkimi, o cmlədən malicə həkimini və malicə-profilaktika məssisəsini semək;

sanitariya-gigiyena tələblərinə uyğun olan şəraitdə mayinə və malicə olunmaq;

stasionar malicə olunduğu tibb məssisəsinin mtəxəssislərinin iştirakı ilə konsilium və məsləhətləşmələr aparılmasını tələb etmək;

tibbi yardım n mraciət faktını, malicə, sağlamlıq vəziyyəti, xəstəliyin diaqnozu barəsində, eləcə də mayinə və malicə zamanı əldə edilən digər məlumatları ətrafdakılardan gizli saxlamaq;

tibbi mdaxiləyə şifahi və ya yazılı knll razılıq vermək;

tibbi mdaxilədən imtina etmək;

hquq və vəzifələri haqqında, sağlamlığının vəziyyəti barədə məlumat almaq və z mənafeyi baxımından bu məlumatı vermək mmkn olan şəxsi semək;

daxili qaydalar pozulmamaq şərtilə xəstəxanada dini mərasimin icra edilməsi n ayrıca yerlə təmin olunmaq hququ vardır.

Pasiyentin hquqları pozulduqda, o, malicə-profilaktika məssisəsinin rəhbərliyinə, mvafiq icra hakimiyyəti orqanına və ya qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada məhkəməyə mraciət edə bilər.

Maddə 25. Sağlamlığının vəziyyəti barədə vətəndaşların məlumat almaq hququ

Hər bir vətəndaş mayinənin nəticəsi, xəstəliyin diaqnoz və proqnozu, malicə sulları və bununla bağlı risk dərəcələri, aparılmış malicənin nəticəsi haqqında məlumatlar da daxil olmaqla sağlamlığının vəziyyəti barədə z n səmərəli formada məlumat almaq hququna malikdir.

Vətəndaşın sağlamlığının vəziyyəti barədə məlumat onun znə, qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilən şəxslərin və ay yetkinlik yaşına atmayanların sağlamlıqlarının vəziyyəti barədə məlumat isə onların valideynlərinə və ya qanuni nmayəndələrinə mayinə və malicədə bilavasitə iştirak edən mtəxəssislər tərəfindən verilir.

Xəstəliyin inkişaf proqnozu mənfi olduqda bu barədə məlumat xəstənin yaxın qohumlarına və ya qanuni nmayəndələrinə, xəstə tələb etdikdə isə bu məlumat ehtiyatlı formada onun znə atdırıla bilər.

Vətəndaş onun sağlamlığının vəziyyətini əks etdirən tibbi sənədlərlə bilavasitə tanış olmaq və onlarla bağlı başqa mtəxəssislərdən məsləhət almaq hququna malikdir.

Vətəndaşın tələbi ilə ona sağlamlığının vəziyyətini əks etdirən tibbi sənədlərin surətləri təqdim olunur.

Maddə 26. Təxirəsalınmaz hallarda tibbi mdaxilə şərtləri

Tibbi mdaxilə həyati gstərişlər əsasında təxirəsalınmaz hesab edildikdə və ya xəstə vəziyyəti ilə əlaqədar z qərarını bildirmək iqtidarında olmadıqda məsələ konsilium tərəfindən həll olunur. Konsilium mmkn olmayan hallarda tibbi mdaxilə haqqında qərar malicə-profilaktika məssisəsinin rəhbərlərinə məlumat verməklə və ya bilavasitə malicə (nvbəti) həkimi tərəfindən qəbul edilir.

Qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilən şəxslərə və yetkinlik yaşına atmayanlara tibbi mdaxilənin aparılması zəruri olduqda onların valideynlərinin və ya qanuni nmayəndələrinin bu barədə razılığı olmalıdır.

Maddə 27. Tibbi mdaxilədən imtina edilməsi

Qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallar (təcili və təxirəsalınmaz tibbi yardımın zəruri olduğu hallar) istisna olmaqla, vətəndaşın və ya onun qanuni nmayəndəsinin tibbi mdaxilədən imtina etmək, yaxud onun dayandırılmasını tələb etmək hququ vardır.

Tibbi mdaxilədən imtina etdikdə vətəndaşa, yaxud onun qanuni nmayəndəsinə mmkn olan nəticələr barədə izahat verilməlidir. Tibbi mdaxilədən imtina edilməsi və onun gələcək nəticələri barədə izahat vətəndaşın tibbi sənədlərində qeyd olunur və onun z, yaxud qanuni nmayəndəsi, eləcə də tibb işisi tərəfindən imzalanır.

Qanunvericiliklə məyyən edilmiş qaydada fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilən şəxslərin və ya yetkinlik yaşına atmayanların valideynləri və ya qanuni nmayəndələri gstərilən şəxslərin həyatı n zəruri tibbi mdaxilədən imtina etdikdə, onların sağlamlığının qorunması n səhiyyə məssisələri məhkəməyə mraciət edə bilərlər.

Maddə 28. Razılığı tələb olunmadan vətəndaşa tibbi yardım gstərilməsi

znn və ya qanuni nmayəndəsinin razılığı tələb olunmadan vətəndaşa qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada tibbi yardım (tibbi mayinə, hospitalizasiya, nəzarət etmək, izolyasiya etmək) gstərilməsi ətrafdakılar n təhlkəli xəstəliklərə tutulan, ağır ruhi pozuntulardan əzab əkən, yaxud ruhi xəstəlik nəticəsində ictimai təhlkəli əməl trədən şəxslərə aid edilir. Həmin şəxslərə tibbi yardım gstərilməsi haqqında qərar həkim tərəfindən qəbul edilir.

Vətəndaşın razılığı olmadıqda, qanuni nmayəndələrin isə razılığı olduqda, əksepidemik tədbirlərin həyata keirilməsi ilə bağlı tibbi yardımın gstərilməsi qanunvericiliklə tənzimlənir.

Ağır ruhi pozuntulara dar olmuş şəxslərin mayinəsi və hospitalizasiyası qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada aparılır.

Xəstəlik nəticəsində ictimai təhlkəli əməl trədən şəxslər barədə qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada məcburi tibbi tədbirlər tətbiq oluna bilər.

Vətəndaşın, yaxud qanuni nmayəndənin razılığı tələb olunmayan və ya məhkəmənin qərarı ilə məyyən olunan hallarda hospitalizasiyanın səbəbləri aradan qaldırılanadək vətəndaş malicə-profilaktika məssisəsində saxlanılır.

V fəsil

Aİlənİn planlaşdırılması və İnsanın reproduktİv funksİyalarının tənzİmlənməsİ

Maddə 29. Sni mayalanma və embrionun implantasiyası

Yetkinlik yaşına atan hər bir qadının sni mayalanma və ona embrionun implantasiyası hququ vardır.

Sni mayalanma və embrionun implantasiyası ər və arvadın (tənha qadının) rəsmi razılığı olduqda aparılır. Sni mayalanma, embrionun implantasiyası, eləcə də donorun şəxsiyyəti həkim sirridir.

Qadın sni mayalanmanın, embrionun implantasiyasının tibbi və hquqi nəticələri, tibbi-genetik mayinə, donorun milliyyəti, xarici grkəmi barədə məlumat almaq hququna malikdir və bu məlumat tibbi mdaxilə aparan həkim tərəfindən verilir.

Qanunsuz sni mayalanmada və embrionun implantasiyasında təqsiri olan şəxslər qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada məsuliyyət daşıyırlar.

Maddə 30. Hamiləliyin sni surətdə pozulması

Hər bir qadının analıq barədə məsələni təkbaşına həll etmək hququ vardır. Hamiləliyin sni surətdə pozulması qadının arzusu ilə hamiləliyin 12 həftəlik mddətinədək aparılır. Sosial gstərişlər zrə sni pozulma hamiləliyin 22 həftəliyinədək aparıla bilər.

Tibbi gstərişlərə əsasən və qadının razılığı olduqda hamiləlik mddətindən asılı olmayaraq, sni surətdə pozula bilər.

Hamiləliyin sni surətdə pozulması dvlət və qeyri-dvlət tibb məssisələrində ixtisaslı həkimlər tərəfindən aparılır.

Hamiləliyin sni surətdə pozulmasına dair tibbi və sosial gstərişlərin siyahıları mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyənləşdirilir.

Həkim tərəfindən xəstəxanalardan və ya başqa tibb məssisələrindən kənarda hamiləliyin sni surətdə pozulması qadağandır.

Maddə 31. Tibbi sterilizasiya

Tibbi sterilizasiya insanı nəsil artımı vermək qabiliyyətindən məhrum etmək, yaxud qadını hamiləlikdən qorumaq məqsədilə tətbiq edilir. Tibbi sterilizasiya yalnız mdaxilə olunan şəxsin yazılı ərizəsinə və tibbi gstərişlərə əsasən həyata keirilir.

Tibbi sterilizasiyaya dair gstərişlər mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyən edilir və dvlət, yaxud qeyri-dvlət tibbi məssisələrində aparılır.

Tibbi sterilizasiyanın qeyri-qanuni aparılmasına grə təqsirli olan şəxslər qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada məsuliyyət daşıyırlar.

VI fəsil

Vətəndaşlara tİbbİ-sosİal yardımın həyata keİrİlməsİnə zəmanətlər

Maddə 32. İlkin tibbi-sanitariya yardımı

İlkin tibbi-sanitariya yardımı hər vətəndaş n pulsuz gstərilən tibbi xidmət nvdr.

Bu xidmətə:

geniş yayılmış xəstəliklərin, eləcə də travmaların, zəhərlənmələrin və digər təxirəsalınmaz yardım tələb edən xəstəliklərin malicəsi;

sanitariya-gigiyenik və əksepidemik tədbirlərin keirilməsi, ictimai təhlkəli xəstəliklərin tibbi profilaktikası;

ailənin, valideynlərin, uşaqların mhafizəsi və yaşayış yerində tibbi-sanitariya yardımının gstərilməsinə dair digər tədbirlər daxildir.

İlkin tibbi-sanitariya yardımı dvlət səhiyyə sisteminin məssisələri, eləcə də sanitariya-epidemioloji xidmət məssisələri tərəfindən təmin olunur.

Qeyri-dvlət səhiyyə sisteminin məssisələri əhaliyə ilkin tibbi-sanitariya yardımının gstərilməsində iştirak edə bilərlər.

Lakin tibbi-sanitariya yardımının gstərilməsi qaydası mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyən edilir.

Maddə 33. Təcili və təxirəsalınmaz tibbi yardım

Vətəndaşlara təcili və təxirəsalınmaz tibbi yardım təcili tibbi mdaxilə tələb edən hallarda (bədbəxt hadisələr, travmalar, zəhərlənmələr və digər xəstəliklər) mlkiyyət formasından asılı olmayaq təcili yardım tibb məssisələri, eləcə də qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada ilkin tibbi yardım etməyə borclu olan şəxslər tərəfindən gstərilir.

Dvlət tibb məssisələrində təcili və təxirəsalınmaz tibbi yardım pulsuzdur.

İxtisaslı təcili və təxirəsalınmaz tibbi yardım təcili yardım və sanitar-aviasiya xidməti tərəfindən təşkil edilir.

Təcili və təxirəsalınmaz tibbi yardımın gstərilməsi qaydası mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyən edilir.

Vətəndaşın həyatı n təhlkə yarandıqda onu yaxınlıqdakı tibb məssisəsinə atdırmaq n tibb işisi hər hansı nəqliyyat vasitəsindən pulsuz istifadə etmək hququna malikdir. Vətəndaşın tibb məssisəsinə atdırılması barəsində tibb işisinin qanuni tələbindən imtina edən nəqliyyat vasitəsinin sahibləri, yaxud digər vəzifəli şəxslər qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada məsuliyyət daşıyırlar.

Yol-nəqliyyat hadisələri zamanı mvafiq polis xidməti əməkdaşları zərərəkənlərə təcili və təxirəsalınmaz tibbi yardım gstərməyə və onları tibb məssisələrinə atdırmağa borcludurlar.

Maddə 34. İxtisaslaşdırılmış tibbi yardım

İxtisaslaşdırılmış tibbi yardım vətəndaşın xəstəliyi xsusi mayinə, malicə və mrəkkəb tibb texnologiyalarının tətbiqini tələb etdiyi hallarda dvlət və qeyri-dvlət tibb məssisələrində ixtisaslı həkimlər tərəfindən gstərilir.

İxtisaslaşdırılmış tibbi yardımın nvləri, həcmi, keyfiyyət standartları və gstərilməsi qaydası mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyən edilir.

Maddə 35. İctimai təhlkəli xəstəliklərə tutulmuş vətəndaşlara tibbi-sosial yardım

Siyahısı mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyən edilən ictimai təhlkəli xəstəliklərə tutulmuş vətəndaşlara dvlət səhiyyə sisteminin malicə-profilaktika məssisələrində pulsuz tibbi-sosial yardım gstərilir, onlar qanunvericiliklə məyyən edilmiş qaydada stasionar malicə və dispanser mşahidəsi ilə təmin olunurlar.

İctimai təhlkəli xəstəliklərə tutulmuş vətəndaşların bəzi kateqoriyaları n əmək qabiliyyətinin mvəqqəti itirilməsi mddətində iş yerləri saxlanılır və qanunvericilikdə məyyən edilmiş digər gzəştlər nəzərdə tutulur.

Gstərilən tibbi-sosial yardımın nvləri və həcmi mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyən edilir.

Maddə 36. Yeni profilaktik, diaqnostika və malicə sullarının, dərman və dezinfeksiya vasitələrinin, immunobioloji preparatların tətbiqi

Səhiyyədə tətbiq edilən profilaktika, diaqnostika və malicə sullarından, tibbi texnologiyalardan, dərman və dezinfeksiya vasitələrindən, immunobioloji preparatlardan qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada istifadə edilir.

Tətbiqinə icazə verilməyən, lakin məyyən edilmiş qaydada baxılmaqda olan diaqnostika və malicə sullarından, dərman vasitələrindən pasiyentin yazılı razılığı ilə, eləcə də yetkinlik yaşına atmayanların və qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilən şəxslərin həyatı təhlkədə olduqda onların valideynlərinin və ya qanuni nmayəndələrinin yazılı razılığı ilə istifadə edilə bilər.

Maddə 37. Biotibbi tədqiqatların aparılması qaydaları

Keirilmiş laboratoriya eksperimentinin nəticələrinə əsaslanaraq dvlət və qeyri-dvlət səhiyyə məssisələrində biotibbi tədqiqatların aparılmasına icazə verilir.

İnsanın obyekt şəklində hər hansı biotibbi tədqiqata cəlb olunması yalnız onun razılığı ilə aparıla bilər.

Biotibbi tədqiqata razılıq alındıqda mayinənin məqsədləri, kənar təsirləri, baş verə biləcək risk dərəcəsi, mddəti və nəticəsi barədə vətəndaşa məlumat verilməlidir. Tədqiqatın mərhələsindən asılı olmayaraq vətəndaşın istənilən vaxt ondan imtina etmək hququ vardır.

Məyyən edilmiş qaydada yoxlamadan keməmiş profilaktika, diaqnostika və malicə sullarının, dərman vasitələrinin ktləvi informasiya vasitələri ilə təbliği qadağandır.

Maddə 38. Evtanaziyanın qadağan olunması

Evtanaziya, yəni xəstənin xahişi ilə onun lmn hər hansı vasitə, yaxud hərəkətlə tezləşdirmək, həyatın davam etməsinə kmək edən sni tədbirlərin dayandırılması qadağandır.

Xəstəni bilərəkdən evtanaziyaya meyl etdirən və ya evtanaziya edən şəxs qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada məsuliyyət daşıyır.

Maddə 39. İnsanın lm anının məyyən edilməsi

İnsanın lm anını tibb işisi (həkim, feldşer) təsdiq edir.

İnsanın lm anının məyyən edilməsi, reanimasiya tədbirlərinin dayandırılması meyarları və qaydası mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyən edilir.

Maddə 40. Transplantasiya məqsədilə insan toxumalarının və orqanlarının gtrlməsi

Tibbi gstərişlər əsasında transplantasiya məqsədilə insan toxumalarının və orqanlarının gtrlməsinə icazə verilir.

Transplantasiya məqsədi ilə insanı, onun orqan və toxumalarının gtrlməsinə məcbur etmək qadağandır.

İnsanın orqan və toxumaları alqı-satqı obyekti ola bilməz və onların alqı-satqısında iştirak edən şəxslər qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada məsuliyyət daşıyırlar.

Maddə 41. Patoloji-anatomik yarma

Patoloji-anatomik yarma lmn səbəbləri və xəstəliyin diaqnozu haqqında məlumat əldə etmək məqsədilə həkim tərəfindən aparılır və onun aparılması qaydaları mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyən edilir.

Patoloji-anatomik yarmanın aparılmasının məcburi hesab edildiyi hallar (hamiləlik və doğuşla əlaqədar baş vermiş ana lmləri, infeksion xəstəliklər və onlar barəsində şbhə hallarında, tibbi mayinə və mdaxilə zamanı baş verən və səbəbləri araşdırıla bilməyən lm hallarında), zorakı lm barəsində şbhə və qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş digər hallar olmadıqda lənin ailə zvlərinin, qohumlarının və ya qanuni nmayəndələrinin rəsmi xahişi ilə patoloji-anatomik mayinə aparılmaya bilər.

lmn səbəbləri və xəstəliyin diaqnozu haqqında rəy lənin ailə zvlərinə, onlar olmadıqda isə yaxın qohumlarına və ya qanuni nmayəndələrinə, eləcə də zəruri hallarda hquq mhafizə orqanlarına verilir. lənin ailə zvləri, onlar olmadıqda isə yaxın qohumları və ya qanuni nmayəndələri mvafiq profilli mtəxəssisi onun razılığı ilə patoloji-anatomik yarmanın aparılmasında iştirak etmək n dəvət edə bilərlər. Onların tələbi ilə qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada məhkəmə-tibb ekspertizası keirilə bilər.

VII fəsil

Tİbbİ ekspertİza

Maddə 42. Əmək qabiliyyətinin mvəqqəti itirilməsinin ekspertizası

Xəstəlik, zədələnmələr, hamiləlik, doğuş, xəstə ailə zvnə qulluq, protezləşdirmə, sanatoriya-kurort malicəsi zamanı və digər hallarda dvlət və qeyri-dvlət tibb məssisələrinin malicə həkimləri tərəfindən qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada əmək qabiliyyətinin mvəqqəti itirilməsinin ekspertizası aparılır.

Əmək qabiliyyətinin mvəqqəti itirilməsinin ekspertizasında işinin başqa işə mvəqqəti, yaxud daimi keirilməsinin zəruriliyi və mddəti məyyənləşdirilir, eləcə də vətəndaşın tibbi-sosial ekspert komissiyasına gndərilməsi barədə qərar qəbul edilir.

Əmək qabiliyyətinin mvəqqəti itirilməsinin ekspertizasını aparan məssisənin qərarı ilə razılaşmadıqda vətəndaş və ya onun qanuni nmayəndəsi qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada məhkəməyə mraciət edə bilər.

Maddə 43. Tibbi-sosial ekspertiza

Tibbi-sosial ekspertiza orqanizmin funksiyalarının davamlı pozulmaları nəticəsində həyat fəaliyyətinin məhdudlaşdırılmasının qiymətləndirilməsi əsasında vətəndaşın sosial mdafiə tədbirlərinə olan ehtiyaclarının məyyən edilməsidir.

Vətəndaşların işə dzəlməsinə dair tibbi-sosial ekspertizanın rəyini nəzərə almaq mlkiyyət formasından asılı olmayaraq btn idarə, məssisə və təşkilat rəhbərləri n məcburidir.

Tibbi-sosial ekspertizanın təşkili və aparılma qaydaları qanunvericilikdə məyyən edilir.

Vətəndaşın, yaxud onun qanuni nmayəndəsinin tibbi-sosial ekspertizada iştirak etmək n hər hansı mtəxəssisi onun razılığı ilə dəvət etmək hququ vardır.

Tibbi-sosial ekspertiza aparan məssisənin qərarı ilə razılaşmadıqda vətəndaş, yaxud onun qanuni nmayəndəsi qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada mvafiq icra hakimiyyəti orqanına və ya məhkəməyə mraciət edə bilər.

Maddə 44. Hərbi-həkim ekspertizası

Hərbi-həkim ekspertizası hərbi xidmətə ağırılanların, mqavilə (kontrakt) zrə hərbi xidmətə daxil olanların, silahlı qvvələrin və milli təhlkəsizlik orqanlarının sərhəd qoşunlarının, habelə daxili qoşunların ehtiyatlarında olan vətəndaşların və hərbi qulluquların sağlamlığının vəziyyəti ilə bağlı hərbi xidmətə yararlılığını məyyən edir.

Hərbi-həkim ekspertizası hərbi qulluqularda (hərbi toplantı keən vətəndaşlarda), hərbi qulluqdan azad olunanlarda hərbi xidmət (hərbi toplantı) zamanı baş verən xəstəliklərin, yaralanmaların, travmaların səbəb əlaqəsini təyin edir və hərbi qulluqulara lazımi tibbi-sosial yardımın, bərpa malicəsinin nvlərini, həcmini və mddətini məyyənləşdirir.

Hərbi-həkim ekspertizasının təşkilinə və aparılmasına dair qaydalar, eləcə də hərbi qulluquların, hərbi xidmətə ağırılanların, mqavilə (kontrakt) zrə hərbi qulluğa daxil olanların sağlamlığının vəziyyətinə dair tələblər mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyən edilir.

Hərbi-həkim ekspertizası rəyinin icrası vəzifəli şəxslər n məcburidir.

Maddə 45. Məhkəmə-tibb ekspertizası

Məhkəmə-tibb ekspertizası qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada təyin edilir və mvafiq icra hakimiyyəti orqanının xsusi tibbi ekspertiza məssisəsində aparılır.

Vətəndaşın, yaxud onun qanuni nmayəndəsinin ekspertizada iştirak etmək məqsədilə mvafiq mtəxəssisin onun razılığı ilə ekspert komissiyasına əlavə olaraq daxil olması n ekspertizanı təyin edən təşkilat qarşısında vəsatət qaldırmaq hququ vardır.

Məhkəmə-tibb ekspertizasının təşkili və aparılması qaydaları qanunvericilikdə məyyən edilir.

Vətəndaş və ya onun qanuni nmayəndəsi məhkəmə-tibb ekspertizası aparan məssisənin rəyi ilə razılaşmadıqda qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada məhkəməyə mraciət edə bilər.

VIII fəsil

Tİbb və əczaılıq İşİlərİnİn hquqları və sosİal mdafİəsİ

Maddə 46. Tibb və əczaılıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq hququ

Azərbaycan Respublikasında ali və ya orta ixtisas tibb məktəblərində təhsil almış şəxslər, mvafiq diploma, yaxud xsusi rtbəyə malik olan mtəxəssislər tibb və əczaılıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq hququna malikdirlər.

Ali tibb və əczaılıq təhsilini başa vurmamış şəxslər mvafiq icra hakimiyyəti orqanının məyyənləşdirdiyi qaydada orta tibb təhsilli işi vəzifəsində tibbi və əczaılıq fəaliyyəti ilə məşğul ola bilərlər.

Fasiləsiz olaraq ixtisasları zrə beş ildən ox işləməmiş həkimlər və əczaılar mvafiq tədris məssisələrində hazırlıq kedikdən sonra, yaxud yoxlama imtahanlarının nəticələri əsasında praktik tibb və ya əczaılıq fəaliyyəti ilə məşğul ola bilərlər.

İxtisasları zrə beş ildən ox işləməmiş orta tibb və ya əczaılıq təhsili olan işilər dvlət səhiyyə sisteminin mvafiq məssisələrində ixtisaslarının təsdiq olunmasından sonra praktiki tibb və əcəzaılıq fəaliyyəti ilə məşğul ola bilərlər.

Azərbaycan Respublikasının iştirakısı olduğu beynəlxalq mqavilələrdə digər qaydalar nəzərdə tutulmadıqda, xarici lkələrdə hazırlıq kemiş tibb və əczaılıq işiləri mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyən edilmiş qaydada Azərbaycan Respublikasında tibb və əczaılıq fəaliyyəti ilə məşğul olmağa buraxıla bilərlər.

Maddə 47. Səhiyyə mtəxəssislərinin peşə semə hququ

Azərbaycan Respublikasının ali məktəblərində tibb və əczaılıq ixtisasları zrə təhsil almış şəxslər knlllk əsasında sedikləri peşə zrə ixtisasartırma və kadrların yenidən hazırlığı məssisələrinə qəbul edilərək mvafiq peşə sertifikatı ala bilərlər.

Maddə 48. Səhiyyə mtəxəssislərinin peşə, bilik və bacarığının təkmilləşdirilməsi

Səhiyyə məssisələrinin və orqanlarının rəhbərləri səhiyyə mtəxəssislərinin peşə, bilik və bacarıqlarının təkmilləşdirilməsinin təşkili n məsuliyyət daşıyırlar. Dvlət səhiyyə sistemi mtəxəssislərinin ixtisasartırma xərcləri dvlət bdcəsi, qeyri-dvlət səhiyyə sisteminin mtəxəssisləri n z vəsaitləri hesabına dənilir.

Səhiyyə mtəxəssislərinin peşə, bilik və bacarıqlarının dvlət standartları, tibb və əczaılıq peşələrinin nomenklaturasına uyğun fəaliyyət n vacib olan diaqnostika, malicə, profilaktika və sağlamlığı mhkəmləndirmə metodlarının məcmusu mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyən edilir.

Mlkiyyət formasından asılı olmayaraq səhiyyə məssisələrinin mtəxəssisləri peşə sedikdə, peşələrini dəyişdikdə və fəaliyyət gstərdiyi peşə zrə beş ildə bir dəfədən az olmayaraq ixtisasartırma və kadrların hazırlığı məssisələrində məyyən proqram zrə təhsil aldıqdan və imtahan verdikdən sonra mvafiq sertifikat almalıdırlar.

Maddə 49. Şəxsi tibbi fəaliyyət

Şəxsi tibbi fəaliyyət məssisələrin, təşkilatların, vətəndaşların vəsaitləri hesabına, o cmlədən tibbi sığorta məssisələri ilə mqavilə əsasında tibb işiləri tərəfindən gstərilən tibbi xidmətdir.

Şəxsi tibbi fəaliyyət qanunvericiliyə uyğun olaraq həyata keirilir.

Qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallardan başqa mvafiq icra hakimiyyəti orqanının şəxsi tibb və əczaılıq fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərin fəaliyyətinə qarışmağına yol verilmir.

Maddə 50. Xalq təbabəti ilə məşğul olmaq hququ

Xalq təbabəti qanunvericilikdə məyyən olunmuş qaydada qeydiyyatdan keməmiş, lakin xalq ənənələrində təsdiqini tapmış sağaltma, profilaktika, mayinə və malicə sullarıdır.

Xalq təbabətindən istifadə qaydaları qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada yalnız qeyri-dvlət səhiyyə sistemi məssisələrində tətbiq edilə bilər.

Təbiblik fəaliyyəti n icazə vətəndaşın ərizəsi və qeyri-dvlət tibb məssisəsinin vəsatəti əsasında mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən verilir.

Ktləvi təbiblik seanslarının keirilməsi, o cmlədən ktləvi informasiya vasitələrinin bu işlərə cəlb olunması qadağandır.

Təbiblik fəaliyyətinin dayandırılması haqqında qərar, bu fəaliyyətə icazə verən orqan tərəfindən qəbul edilir və bu qərarla razılaşmadıqda qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada məhkəməyə mraciət edilə bilər.

Təbiblik fəaliyyəti ilə qanunsuz məşğul olan şəxslər qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada məsuliyyət daşıyırlar.

Maddə 51. Malicə həkimi

Malicə həkimi ambulator-poliklinika məssisəsində, yaxud xəstəxanada mşahidə və malicə mddətində pasiyentə tibbi yardım gstərən həkimdir.

Malicə həkimi pasiyentin istəyi ilə məssisə (blmə) rəhbəri tərəfindən təyin edilir. Pasiyent malicə həkiminin dəyişdirilməsini tələb etdiyi hallarda, məssisə rəhbəri bu tələbi yerinə yetirməlidir.

Malicə həkimi pasiyentin vaxtında ixtisaslı mayinə və malicəsini təşkil edir, səhhəti barədə ona məlumat verir, xəstənin, yaxud onun qanuni nmayəndəsinin təkidi ilə məsləhəti mtəxəssisləri dəvət edir və konsilium təşkil edir. Xəstənin həyatı təhlkə altında olduğu hallar və təxirəsalınmaz vəziyyətlər istisna edilməklə, digər hallarda konsilium tərəfindən verilən məsləhətlər yalnız malicə həkimi ilə razılaşdırıldıqdan sonra həyata keirilir.

Pasiyentin həyatı təhlkə altında olmadıqda və o, həkim təyinatını yerinə yetirmədikdə, yaxud məssisənin daxili qaydalarını pozduqda mvafiq rəhbər şəxslə razılıq əsasında malicə həkimi pasiyenti mşahidə və malicə etməkdən imtina edə bilər.

Peşə vəzifələrinin lazımi səviyyədə yerinə yetirilməməsinə grə malicə həkimi qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada məsuliyyət daşıyır.

Maddə 52. Həkim andı

Azərbaycan Respublikasının ali tibb təhsili məssisələrini bitirmiş və həkim diplomu almış şəxslər Hippokrat andı iirlər.

Həkim andını pozan həkimlər qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada məsuliyyət daşıyırlar.

Maddə 53. Həkim sirri

Vətəndaşın tibbi yardım n mraciət etməsi faktı, onun xəstəliyinin diaqnozu, sağlamlığının vəziyyəti mayinə və malicə vaxtı əldə edilən digər məlumatlar barədə informasiya həkim sirrini təşkil edir. Vətəndaşın verəcəyi məlumatın gizli saxlanılması haqqında ona zəmanət verilir.

Vətəndaşın və ya onun qanuni nmayəndəsinin razılığı ilə həkim sirrini təşkil edən məlumat pasiyentin mayinə və malicəsinin mənafeyi naminə, elmi tədqiqatların aparılması, elmi ədəbiyyatda nəşr edilməsi, tədris və digər məqsədlərlə istifadə olunması n başqa vətəndaşlara, vəzifəli şəxslərə verilə bilər.

Həkim sirrini təşkil edən məlumat vətəndaşın, yaxud onun qanuni nmayəndəsinin razılığı olmadan aşağıdakı hallarda verilə bilər:

vətəndaş z vəziyyətini izah etmək qabiliyyətinə malik olmadıqda, vətəndaşı mayinə və malicə etmək məqsədilə;

yoluxucu xəstəliklərin yayılması təhlkəsi olduqda, ktləvi zəhərlənmələr və zədələnmələr baş verdikdə;

istintaq və təhqiqat orqanlarının, prokurorun və məhkəmənin sorğusu ilə;

yetkinlik yaşına atmayanların valideynlərinə, yaxud qanuni nmayəndələrinə məlumat vermək məqsədilə;

hquqa zidd hərəkətlər və vətəndaşın sağlamlığına vurulan zərər barədə şbhə olduqda.

Həkim sirrinə qanuni qaydada yiyələnən şəxslər onun yayılmasına və bununla əlaqədar vətəndaşa dəyən zərərə grə qanunvericiliyə uyğun olaraq tibb və əczaılıq işilərinə bərabər məsuliyyət daşıyırlar.

Maddə 54. Tibb və əczaılıq peşəsi zrə birliklər

Tibb və əczaılıq işilərinin mvafiq qanunvericiliyə uyğun olaraq peşə zrə birliklər yaratmaq hququ vardır.

Onlar tibb və əczaılıq təcrbəsinin inkişaf etdirilməsi, elmi tədqaqatların aparılmasına kməklik gstərilməsi və tibbi etika normalarının işlənib hazırlanması məqsədilə knlllk əsasında yaradılır.

Maddə 55. Tibb və əczaılıq işilərinin sosial və hquqi mdafiəsi

Tibb və əczaılıq işilərinin:

əməyin mhafizəsi tələblərinə uyğun olaraq onların fəaliyyəti n iş şəraitinin təmin edilməsi;

əmək mqaviləsi zrə fəaliyyət gstərmək;

şərəf və ləyaqətinin qorunması;

nəzəri və praktik hazırlıq səviyyəsinə uyğun ixtisas kateqoriyasına yiyələnmək;

peşə biliklərini təkmilləşdirmək hquqları vardır.

Maddə 56. Əmək haqqı və kompensasiyalar

Tibb və əczaılıq işilərinin, habelə elmi işilərin, ali və orta tibb və əczaılıq təhsili məssisələrinin, universitetlərin tibb fakltələrinin professor-məllim heyətinin əmək haqqı onların ixtisas dərəcəsinə, stajına və yerinə yetirdikləri vəzifələrə uyğun olaraq dənilir və bu, əmək mqaviləsində (sazişində) nəzərdə tutulur.

Tibb və əczaılıq işilərinin əmək şəraitləri təhlkəli, zərərli amillərlə bağlı olduqda onlar vəzifə maaşlarına əlavə olaraq kompensasiya almaq, eləcə də qanunvericilikdə məyyən edilmiş digər gzəştlərdən istifadə etmək hququna malikdirlər.

Əmək haqqının artırılmasına, əlavə dəmələrin verilməsinə, digər kompensasiyalar və gzəştlər almaq hququna malik olan tibb işilərinin siyahısı mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyən edilir.

Həyat və sağlamlıq n təhlkəli şəraitdə dvlət səhiyyə sistemində fəaliyyət gstərən mtəxəssislər qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada dvlət vəsaiti hesabına məcburi sığorta olunurlar.

Dvlət səhiyyə məssisələrində xidməti vəzifələrini yerinə yetirərkən həlak olmuş tibb və əczaılıq işilərinin ailələrinə miqdarı mvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məyyən edilən birdəfəlik mavinət verilir.

IX fəsil

Vətəndaşların sağlamlığına vurulan zərərə grə məsulİyyət

Maddə 57. Vətəndaşların sağlamlığına vurulan ziyanın dənilməsi

Vətəndaşların sağlamlığına zərər vurulduqda təqsirkar şəxslər qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada və həcmdə ziyanı dəməyə borcludurlar.

Vurulan ziyanın dənilməsi tibb və əczaılıq işilərini qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş intizam, inzibati, yaxud cinayət məsuliyyətindən azad etmir.

Vətəndaşların sağlamlığına zərər vurulmasında təqsirkar olan yetkinlik yaşına atmayanlar, yaxud qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilən şəxslər tərəfindən ziyanın dənilməsi qanunvericiliyə uyğun olaraq həyata keirilir.

Ətraf mhitin irklənməsi nəticəsində vətəndaşların sağlamlığına vurulan ziyan qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada ziyan vuran hquqi və fiziki şəxslər tərəfindən dənilir.

Maddə 58. Hquqa zidd hərəkətlər nəticəsində zərər əkmiş vətəndaşlara tibbi yardım gstərilməsi zrə xərclərin dənilməsi

Hquqa zidd hərəkətlər nəticəsində zərər əkmiş vətəndaşlara gstərilən tibbi yardımın xərcləri təqsirkar idarə, məssisə və təşkilatlar tərəfindən xərc əkən dvlət və qeyri-dvlət səhiyyə sistemlərinin məssisələrinə dənilir.

Vətəndaşların sağlamlığına birlikdə ziyan vuran şəxslər qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada ziyanın dənilməsi ilə əlaqədar birgə məsuliyyət daşıyırlar.

Maddə 59. Sağlamlığın qorunması sahəsində vətəndaşların hquqlarının pozulmasına grə tibb və əczaılıq işilərinin məsuliyyəti

Tibb və əczaılıq işiləri z peşə vəzifələrini lazımi səviyyədə yerinə yetirmədikdə, sağlamlığın qorunması sahəsində vətəndaşların hquqlarının pozulması hallarında qanunvericiliyə uyğun olaraq məsuliyyət daşıyırlar.

Maddə 60. Dvlət orqanlarının və vəzifəli şəxslərin sağlamlığın qorunması sahəsində vətəndaşların hquq və azadlıqlarını məhdudlaşdıran hərəkətlərindən şikayət etmək hququ

Dvlət orqanlarının və vəzifəli şəxslərin sağlamlığın qorunması sahəsində vətəndaşların hquq və azadlıqlarını məhdudlaşdıran hərəkətlərindən qanunvericilikdə məyyən edilmiş qaydada yuxarı orqanlara və məhkəməyə mraciət edilə bilər.

X fəsil

Yekun mddəaları

Maddə 61. Keid mddəaları

Bu Qanunun tibbi sığortaya aid mddəaları tibbi sığortanın hquqi tənzimlənməsi məsələləri zrə mvafiq qanunvericilik aktı qəbul edildikdən sonra qvvəyə minir.

Maddə 62. Qanunun qvvəyə minməsi

Bu Qanun dərc olunduğu gndən qvvəyə minir.

 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Heydər ƏLİYEV

Bakı şəhəri, 26 iyun 1997-ci il

360-IQ