Uşaq hquqları haqqında

Azərbaycan Respublikasının Qanunu

 

Bu Qanun Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, Uşaq Hquqları Bəyannaməsinə, Uşaq Hquqlarına dair Konvensiyaya və digər beynəlxalq hquq normalarına uyğun olaraq Azərbaycan Respublikasında uşaqların hquqlarını və azadlıqlarını, uşaqlar barəsində dvlət siyasətinin əsas prinsiplərini, onların mdafiəsi sahəsində dvlət orqanlarının, digər hquqi və fiziki şəxslərin vəzifələrini məyyən edir.

I fəsil

mumİ mddəalar

Maddə 1. Qanunun tə sir dairəsi

Uşaqların bu Qanunda nəzərdə tutulmuş hquqları və vəzifələri 18 yaşına atmamış hər bir şəxsə aid edilir.

Maddə 2. Uşaq hquqları barəsində qanunvericilik

Uşaq hquqları barəsində qanunvericilik bu Qanundan və Azərbaycan Respublikasının digər normativ hquqi aktlarından ibarətdir. Digər normativ hquqi aktların normaları uşaqların bu Qanunla məyyən edilmiş hquq və azadlıqlarını məhdudlaşdıra bilməz.

Maddə 3. Uşaqlar barəsində dvlət siyasəti

Uşaqlar barəsində dvlət siyəsəti hər bir uşağın zəruri maddi və məişət şəraitində byyb tərbiyə olunmasının, mtərəqqi tələblər əsasında təhsil almasının, layiqli vətəndaş kimi formalaşmasının tə min edilməsinə ynəldilir.

Dvlət siyasəti milli və yerli xsusiyyətlər nəzərə alınmaqla yaradılmış məqsədli uşaq sosial proqramları əsasında həyata keirilir. Bu proqramların yerinə yetirilməsinə dvlət orqanları ilə yanaşı digər hquqi və fiziki şəxslər də iştirak edə bilərlər.

Maddə 4. Uşaq hquqlarını mdafiə edən orqanlar, birliklər və təşkilatlar

Azərbaycan Respublikasında uşaq hquqlarının mdafiəsini mvafiq icra hakimiyyəti, məhkəmə və prokurorluq orqanları, bələdiyyələr, habelə ictimai birliklər, həmkarlar ittifaqı təşkilatları tə min etməlidirlər. Bu orqanlar, birliklər və təşkilatlar fəaliyyətlərində uşaq hquqlarının stn mhafizəsi prinsipini əsas tutmalıdırlar.

Maddə 5. Uşaq mənafelərinin stnly

Dvlət orqanları, btn fiziki və hquqi şəxslər z fəaliyyətində uşaqların mənafelərini stn tutmalı, onların hquqlarının tə min olunmasına şərait yaratmalıdırlar. Azərbaycan Respublikasının normativ hquqi aktları və mvafiq orqanların qərarları uşaq mənafelərinə zidd olmamalı və onların icrası uşaqların həyatına, inkişafına və tərbiyəsinə zərər gətirməməlidir. Uşağın hquq və mənafelərini məhdudlaşdıran hər hansı əqd e tibarsızdır.

Maddə 6. Uşaqların hquq bərabərliyi

Btn uşaqlar bərabər hquqlara malikdirlər. Uşaqların, onların valideynlərinin və ya onları əvəz edən şəxslərin sosial və əmlak vəziyyətindən, sağlamlığından, irqi və milli mənsubiyyətindən, dilindən, təhsilindən, dinindən, siyasi baxışlarından, yaşayış yerindən asılı olmayaraq uşaqlar ayrı-sekiliyə mə ruz qala bilməzlər. Uşaqlar valideynlərinin və ya onları əvəz edən digər şəxslərin hərəkətlərinə grə məs uliyyət daşımır və valideynləri ilə bağlı səbəblərə grə onların hquqlarının məhdudlaşdırılmasına yol verilmir.

Nikahda və ya nikahdankənar doğulmasından asılı olmayaraq uşaqların valideynləri barəsində eyni hquqları vardır.

Maddə 7. Uşağın nmayəndələri

Uşağın valideynləri, eləcə də vladlığa gtrənlər, qəyyumlar, himayəilər, uşaq evlərinin mdiriyyəti uşaqların hquq və mənafelərini mdafiə edən nmayəndələridir.

Maddə 8. Uşağın yaşamaq və inkişaf etmək hququ

Hər bir uşağın yaşamaq, normal şəraitdə fiziki, əqli və mə nəvi cəhətdən inkişaf etmək hququ vardır. Dvlət bu şəraiti tə min edən iqtisadi, sosial-hquqi və digər tədbirlər grməyi, sağlam və təhlkəsiz mhit yaratmağı z hdəsinə gtrr.

Maddə 9. Uşağın həyatı və sağlamlığının mhafizəsi hququ

Hər bir uşağın həyat və sağlamlığının mhafizə edilməsi hquqi vardır. Dvlət uşaqların həyatının mhafizəsi və sağlam inkişafını tə min edir, ekoloji təhlkəsizliyini tə min edən şərait yaradır, onların keyfiyyətli yeməklə, iməli təmiz su ilə təchizi n mvafiq tədbirlər grr.

Alkoqol və ttn mə mulatlarının uşaqlara satılması, habelə onların istehsalında və satışında uşaq əməyindən istifadə edilməsi qadağandır.

Maddə 10. Uşağın ad və vətəndaşlıq almaq hququ

Hər bir uşaq doğulduqdan sonra Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq qeydiyyata alınır və vətəndaşlıq əldə edir.

Uşağa ad valideynlərinin qarşılıqlı razılığı ilə, valideynləri olmadıqda isə qəyyumluq orqanlarının razılığı və ya gstərişi əsasında verilir.

Maddə 11. Uşağın tərbiyə almaq hququ

Hər bir uşağın hərtərəfli inkişaf etmək, milli və mumbəşəri dəyərlərə uyğun, humanizm və əxlaqi prinsiplər əsasında tərbiyə almaq hququ vardır.

Uşağın tərbiyəsi ailədə, məktəbdə, məktəbəqədər və məktəbdənkənar uşaq tə lim-tərbiyə məssisələrində aparılır.

Dvlət uşaqların yaradıcılıq qabiliyyətinin, estetik tərbiyəsinin inkişafı n mxtəlif məssisələr yaradır, habelə belə məssisələrin yaradılmasında ictimai təşkilatlara kməklik gstərir.

Zorakılıq, qəddarlıq təbliğ edən və ya erotika və pornoqrafiya mvzusunda olan, habelə uşaqların psixi və mə nəvi inkişafına zərərli tə sir gstərən filmlərin, ədəbiyyatların və digər vəsaitlərin uşaqlar arasında yayılması və nmayişi, habelə bunların hazırlanmasına uşaqların cəlb edilməsi qadağandır.

Maddə 12. Uşağın azadlıq və şəxsi toxunulmazlıq hququ

Uşaq azadlıq və şəxsi toxunulmazlıq hququna malikdir.

Mstəsna hal kimi uşağın tutulmasına, həbs edilməsinə yalnız Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş əsaslar mvcud olduqda yol verilə bilər. Uşaq tutulduqda və ya həbs edildikdə bu barədə onun valideynlərinə və ya digər qanuni nmayəndələrinə dərhal mə lumat verilməlidir.

Uşaq, valideynləri və ya onları əvəz edən şəxslər tərəfindən qəddar rəftara mə ruz qaldıqda mvafiq icra hakimiyyəti və prokurorluq orqanları, ictimai təşkilatlar vasitəsilə mdafiə olunmaq hququna malikdir.

İstənilən fiziki və ya hquqi şəxs uşaqlarla qəddar rəftar hallarını mşahidə etdikdə belə rəftarın qarşısının alınması n mvafiq orqanlara mraciət edə bilər.

Valideynlərin və ya digər şəxslərin uşaqlarla qəddar rəftara yol verməsi, onlara qarşı psixi və fiziki zor tətbiq etməsi, uşaqların hquqlarını pozması Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə məyyən edilmiş qaydada valideynlik hquqlarından məhrum edilməyə, habelə inzibati və ya cinayət məs uliyyətinə səbəb olur.

Maddə 13. Uşağın zəruri maddi tə minat hququ

Uşağın Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə məyyən edilmiş minimum dolanacaq xərclərindən az olmayan maddi tə minat almaq hququ vardır.

Maddə 14. Uşağın vicdan, fikir və sz azadlığı

Hər bir uşağın vicdan, fikir və sz azadlığı vardır.

Valideynlər, digər şəxslər və dvlət orqanları uşağın vicdan, fikir və sz azadlığına hrmətlə yanaşmalıdırlar.

Uşağın səhhətinə zərərli tə sir gstərən dini ayinlərin icrasına cəlb edilməsi qadağandır.

Maddə 15. Uşağın mə lumat azadlığı

Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq hər bir uşağın əqli və fiziki inkişafı n zəruri olan istənilən mə lumatı axtarmaq, əldə etmək, trmək və yaymaq hququ vardır.

Maddə 16. Uşağın əsas vəzifələri

Cəmiyyətdə davranış qaydalarına əməl etmək, Azərbaycan Respublikasının dvlət rəmzlərinə bələd olmaq, biliklərə yiyələnmək, zn faydalı fəaliyyətə hazırlamaq, valideynlərə, digər vətəndaşların hquq və mənafelərinə, z xalqının və başqa xalqların ən ənələrinə və mədəni sərvətlərinə hrmətlə yanaşmaq, tarix və mədəniyyət abidələrini, ətraf mhiti qorumaq və Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulmuş digər vəzifələri yerinə yetirmək uşağın borcudur.

Bu vəzifələrin uşaq tərəfindən dərk edilməsinə və icrasına valideynlərin, mvafiq orqanların və təhsil məssisələrinin uşaqlar arasında izahat və təbliğat aparmaları yolu ilə nail olunur.

II fəsil

Uşaq və aİlə

Maddə 17. Uşağın ailədə yaşamaq hququ

Uşağın ailədə valideynləri ilə birgə yaşamaq, onlardan qayğı grmək hququ vardır. Qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş hallardan başqa valideynlərin istəyinə zidd olaraq uşağı onlardan ayırmaq qadağandır.

Maddə 18. Valideynlərindən ayrı yaşayan uşağın hququ

Valideynlərinin hər ikisindən və ya birindən ayrı yaşayan uşağın onları tanımaq, habelə bu ona mənfi tə sir gstərmirsə, valideynləri ilə nsiyyətdə olmaq hququ vardır.

Maddə 19. Valideynlərin hquq və vəzifələri

Valideynlərin uşağın tərbiyəsində bərabər hquq və vəzifələri vardır. Onlar uşağı sağlam bytməli, mumbəşəri və milli dəyərlər əsasında tərbiyə etməli, mstəqil həyata hazırlamalıdırlar. Uşağın qabiliyyətinin inkişaf etdirilməsi, onun maddi və mə nəvi tələbatlarının tə min edilməsi, hquq və mənafelərinin mhafizəsi valideynlərin əsas vəzifələridir.

Valideynlərin uşaqlar barəsində hquq və vəzifələrinin həyata keirilməsinə dvlət orqanlarının qarışmasına yalnız qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda və uşağın maraqları naminə yol verilə bilər.

Uşaqların vurduğu maddi ziyana grə onun valideynləri, vladlığa gtrənlər, qəyyumlar və ya himayəilər Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş qaydada məs uliyyət daşıyırlar.

Maddə 20. Uşağın mənzil hququ

Hər bir uşağın mənzil hququ vardır. Uşaqların yaşadıqları mənzil sahəsinə ailənin digər zvləri ilə bərabər hquqları vardır.

Valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqlar tərbiyə olunmaq n dvlət uşaq məssisəsinə, qohumlarına və ya qəyyumlara (himayəilərə) verildikdə əvvəl yaşamış olduqları mənzilə hquqlarını saxlayırlar. Bu mənzilə kmək mmkn olmadıqda həmin uşaqlar, habelə əvvəllər mənzil sahəsi olmayan valideyn himayəsindən məhrum uşaqlar mənzillə nvbədənkənar tə min edilməlidirlər. Həmin mənzillərlə əlaqədar mqavilələrin bağlanması Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə mvafiq olaraq həyata keirilir.

Maddə 21. Uşağın vərəsəlik və valideynlərinin əmlakı hesabına saxlanma hququ

Hər bir uşağın valideynlərinin, vladlığa gtrlənlərin əmlakına dair vərəsəlik, məhkəmənin qərarı ilə valideynlərdən hər ikisi və ya biri xəbərsiz itkin dşmş e lan edildikdə isə onların əmlakı hesabına saxlanmaq hququ vardır.

III fəsil

Uşaq və cəmİyyət

Maddə 22. Uşağın təhsil almaq hququ

Hər bir uşağın Azərbaycan Respublikasının təhsil qanunvericiliyinə uyğun olaraq təhsil almaq hququ vardır.

Dvlətin təhsil sistemi uşağın şəxsiyyətinin inkişafına, zəruri bilik və bacarıqları tam həcmdə əldə etməsinə şərait yaratmalıdır.

Uşaqların icbari mumi orta təhsildən yayındırılması qadağandır.

Maddə 23. Fitri iste dada malik uşaqlara dvlət qayğısı

Dvlət fitri iste dada malik uşaqların erkən yaşdan zə ıxarılması və onların qabiliyyətinin qiymətləndirilməsi n tədbirlər grr, onlar n adlı və xsusi təqadlər məyyən edir, xsusi təhsil məssisələrinin sistemini yaradır və maliyyələşdirir, bu sahədə beynəlxalq əlaqələri inkişaf etdirir.

Maddə 24. Uşağın əmək hquqları

Uşaqların yaşına, səhhətinə, mumtəhsil və peşə hazırlığı səviyyəsinə uyğun olaraq əmək hququ vardır.

Uşaqların əmək hququnun yaranmasının və həyata keirilməsinin şərtləri Azərbaycan Respublikasının əmək qanunvericiliyi ilə məyyən edilir.

Maddə 25. Uşağın istirahət hququ

Hər bir uşağın istirahət və asudə vaxtdan istifadə etmək hququ vardır. Uşaq z maraqlarına və qabiliyyətinə uyğun olaraq məktəbdənkənar istirahət və məşğuliyyət nv seməkdə mstəqildir. Valideynlər (onları əvəz edən digər şəxslər) və mvafiq dvlət orqanları uşaqların istirahət və asudə vaxtlarında mənfi tə sirlərə mə ruz qalmasının qarşısını alan tədbirlər grməlidirlər.

Dvlət uşaqların istirahət və asudə vaxtını səmərəli təşkil etmək, mədəni həyata və yaradıcılıq fəaliyyətinə qovuşmasını tə min etmək məqsədilə məktəbdənkənar məssisələrin, uşaq və gənclər idman, mədəniyyət və sağlamlıq ocaqlarının və digər istirahət yerlərinin geniş şəbəkəsini yaradır və inkişaf etdirir, bu obyektlərdən pulsuz və gzəştli istifadə qaydalarını məyyən edir.

Xsusi dvlət əhəmiyyətli işlərin grlməsi ilə bağlı hallar istisna olmaqla uşaqların məktəbdənkənar istirahət və asudə vaxtlarının təşkili ilə bağlı yerlərin ləğvi və başqa məqsədlər n istifadə olunması qadağandır.

Maddə 26. Uşaqların ictimai təşkilatlarda birləşmək hququ

Uşaqların təhsil və ya yaşayış yerlərində Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində məyyən edilmiş qaydada ictimai birliklər və ictimai zfəaliyyət orqanları yaratmaq və onlarda birləşmək hququ vardır.

Uşaqların və uşaq ictimai birliklərinin və ictimai zfəaliyyət orqanlarının siyasi fəaliyyətə cəlb edilməsinə yol verilmir.

Maddə 27. Uşağın şərəf və ləyaqətinin mdafiəsi hququ

Hər bir uşağın şərəf və ləyaqətini mdafiə etmək hququ vardır. Təhsil məssisələrində, məktəbəqədər və məktəbdənkənar məssisələrdə intizam qaydaları ədalət prinsipinə əsaslanmalı, tərbiyəedici və qarşılıqlı hrmət ruhunda olmalıdır. Uşaqların təhqir edilməsi, şəxsiyyətlərinin alaldılması yolverilməzdir.

Uşaqların şərəf və ləyaqətinə qəsd edilməsi Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş məs uliyyətə səbəb olur.

Maddə 28. Uşağın istismardan və zərərli tə sirlərdən mhafizəsi

Dvlət sosial, hquqi, iqtisadi, tibbi və tərbiyəvi vasitələrlə uşaqları istismarın btn nvlərindən, ağır, zərərli və təhlkəli əməkdən mhafizə edir.

Uşaqlara qarşı fiziki və psixi zorakılıq, uşaqların cinsi istismarı, onların alkoqolizmə, diləniliyə, qumara, fahişəliyə, narkomaniyaya, toksikomaniyaya cəlb edilməsi, cinayətkar məqsədlər n onlardan istifadə edilməsi Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulmuş mvafiq məs uliyyətə səbəb olur.

Maddə 29. Uşaqlara sosial yardımlar

Dvlət uşaqlara birdəfəlik dəmələr, aylıq mavinətlər, kompensasiyalar formasında sosial yardımlar verir.

Ehtiyacı olan uşaqlara mvafiq icra hakimiyyəti orqanları əlavə yardım və imtiyazlar tətbiq edə bilər.

Sosial yardımlar uşaqların mənafelərinə uyğun sərf olunmalıdır.

IV fəsil

Əlverİşsİz şəraİtə dşmş uşaqların mdafİə

Maddə 30. Əlverişsiz şəraitdə yaşayan uşaqların mdafiəsi zrə dvlət proqramları

Dvlət hərbi əməliyyatlar, epidemiya, təbii və ekoloji fəlakətlər zonasında yaşayan və ya onların tə sirinə mə ruz qalan, habelə yetim uşaqların, natamam (valideynlərdən biri olmayan), aztə minatlı ailələrin uşaqlarının, şəhid uşaqlarının mdafiəsini xsusi proqramlar əsasında tə min edir.

Maddə 31. Valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqların mdafiəsi tədbirləri

Valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqların mdafiəsi onların vladlığa, qəyyumluğa, himayəiliyə, digər ailəyə verilməsi, bunlar mmkn olmadıqda isə uşaqlara baxan mvafiq məssisələrdə yerləşdirilməsi sulu ilə tə min edilir.

Mdafiə sulu məyyən edilərkən uşağın etnik mənşəyi, dini və mədəni mənsubiyyəti, dili, tərbiyəsinin varisliyi nəzərə alınmalıdır.

Uşaq məssisələrində saxlanan valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqlar tam dvlət tə minatındadırlar. Onlar Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş gzəşt və imtiyazlardan istifadə edirlər.

Maddə 32. vladlığa gtrmə

Uşağın vladlığa gtrlməsinə onun mənafeyi naminə Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə məyyən edilmiş qaydada yol verilir. vladlığa gtrən şəxs uşağın normal inkişafı və tərbiyəsi n mvafiq imkanlara malik olmalıdır. Şəxsi mənfəət əldə etmək məqsədilə uşağın vladlığa gtrlməsi qadağandır. vladlığa gtrənin sirri dvlət tərəfindən qorunur.

Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan uşağın əcnəbilər tərəfindən vladlığa gtrlməsinin, habelə Azərbaycan Respublikası vətəndaşının əcnəbi uşağı vladlığa gtrməsinin qaydaları dvlətlərarası mqavilələr və Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə məyyən edilir.

Maddə 33. İnternat məssisələrində uşaqların saxlanmasının və tərbiyəsinin şərtləri

Uşaq evlərində, internat tipli uşaq məssisələrində uşaqların tə lim-tərbiyəsinin təşkili və keyfiyyətinə grə həmin məssisələrin rəhbərləri məs uliyyət daşıyırlar.

Antipedaqoji və əxlaqsız hərəkətlərə yol vermiş şəxslərin uşaq məssisələrində işləməsinə yol verilmir.

Uşaq evlərində və uşaq internat məssisələrində uşaqların hərtərəfli fiziki və mə nəvi inkişafı, şəxsiyyətinin formalaşması məqsədilə ailə şəraitinə yaxınlaşan zəruri maddi və mə nəvi-psixoloji şərait yaradılır.

Maddə 34. İnternat məssisələri mə zunlarının mdafiəsi

İnternat məssisələrinin valideyn himayəsindən məhrum olmuş mə zunlarının hquq və mənafelərinin mdafiəsi bu məssisələrin rəhbərləri və himayə orqanları tərəfindən həyata keirilir.

Təhsilini davam etdirməyə gedən və ya işə dzələn internat məssisələrinin mə zunlarının Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində məyyən olunmuş miqdarda tə minat almaq hququ vardır.

Yaşayış sahəsi olmayan mə zunların yetkinlik yaşına atana qədər bu məssisələrdə qalmasına icazə verilir.

Maddə 35. Əlil, əqli və fiziki atışmazlıqları olan uşaqların mdafiəsi

Əlil, əqli və fiziki atışmazlıqları olan uşaqların nvbədənkənar, pulsuz və ya gzəştlə tibbi, defektoloji və psixoloji yardım almaq hququ vardır.

Dvlət bu uşaqların sosial və psixoloji reabilitasiyasına, imkanlarına uyğun təhsil almalarına, peşə semələrinə, əməyə cəlb olunmalarına kməklik gstərir, uşaq əlilliyinin qarşısını almaq n mvafiq tədbirlər grr.

Maddə 36. Əlil uşağa qulluq edən şəxslərə verilən gzəştlər

16 yaşınadək əlil uşağa qulluq dvr pensiya hququ verən iş stajına daxil edilir və uşağa qulluq edən şəxsə Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində məyyən edilmiş məbləğdə mavinət dənilir.

Maddə 37. Hərbi mnaqişələr dvrndə uşaqların mdafiəsi

Azərbaycan dvləti onun hərbi mnaqişələrə cəlb edildiyi ərazidə olan uşaqların mdafiəsini beynəlxalq hquqi normalara uyğun olaraq tə min etməyi z zərinə gtrr.

Hərbi idarələr dyş əməliyyatları zonasında olan uşaqların təhlkəsiz yerlərə krlməsi, onların həyatının və sağlamlığının mhafizəsi n btn mmkn imkanlardan istifadə etməlidirlər.

15 yaşına atmamış uşaqların hərbi əməliyyatlarda birbaşa iştirakı qadağan edilir. Uşaqların hərbi-təhsil məktəblərinə cəlb edilməsi qaydaları Azərbaycan Respublikasının mvafiq qanunvericiliyi ilə məyyən edilir.

Maddə 38. Təbii fəlakətlər, bədbəxt hadisələr və qəzalar nəticəsində zərər əkmiş uşaqların mdafiəsi

Dvlət təbii fəlakətlər, bədbəxt hadisə və qəzalar nəticəsində əlverişsiz şəraitə dşmş və ya zərər əkmiş uşaqlara tə cili əvəzsiz kmək gstərir, onların təhlkəsiz yerlərə krlməsi n tə xirəsalınmaz tədbirlər grr.

Belə uşaqlar valideynlərini itirdikdə onlar valideyn himayəsindən məhrum olmuş digər uşaqlar n nəzərdə tutulmuş qaydada dvlət tərəfindən mdafiə olunurlar.

Maddə 39. Qaqın və ya məcburi kkn uşaqların mdafiəsi

Qaqın və ya məcburi kkn olan uşaqların mvafiq status almaq hququ vardır. Dvlət onları lazımi mdafiə və humanitar yardımla tə min etmək n tə cili mvafiq tədbirlər grr, belə uşaqların valideynlərinin axtarılmasını təşkil edir, bu məqsədlə beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq edir, qeyri-dvlət təşkilatlarının fəaliyyətinə zəruri kməklik gstərir.

Maddə 40. İnzibati hquq pozuntusu trətmiş uşaqların işlərinə baxılmasının xsusiyyətləri

İnzibati hquq pozuntusu trətmiş uşaqların işlərinə Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə məyyən olunmuş qaydada və orqanlar tərəfindən baxılır. Həmin uşaqlar barəsində qərar ıxarılarkən uşağa humanist mvqedən yanaşılmalıdır.

Tənbeh tədbirləri seilərkən işin halları, uşağın yaşı, həyat şəraiti, səhhəti, psixi inkişafı və təhsili nəzərə alınmalıdır.

Maddə 41. Xsusi tərbiyə məssisələrində olan uşaqların hquqları

Uşaqların xsusi tə lim-tərbiyə, yaxud ixtisaslaşdırılmış tibb məssisələrinə gndərilməsinə yalnız Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə məyyən edilmiş qaydada yol verilir.

Xsusi tə lim-tərbiyə və ya ixtisaslaşdırılmış tibb məssisələrində olan uşaqların onlarla humanist davranması, səhhətinin mhafizəsi, zəruri təhsil və peşə hazırlığı almaq, mə zuniyyət, yazışma, valideynləri və qohumları ilə grşmək hququ vardır.

Maddə 42. Cinayət icraatı qaydalarının uşaqlara tətbiqinin xsusiyyətləri

Uşaqlar barəsində istintaq hərəkətləri onların ləyaqət və mənliyini qoruyan, yaşını və fərdi xsusiyyətlərini nəzərə alan xsusi metodika əsasında aparılmalıdır. Uşaq şbhə edilən şəxs, mttəhim qismində cəlb edildiyi və ya tutulduğu andan mdafiəi ilə tə min olunur. Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə məyyən edilmiş hallarda istintaq hərəkətləri uşağın valideynlərinin, digər qanuni nmayəndələrinin və ya məlliminin iştirakı ilə aparılır. Uşağa psixi və fiziki tə sir gstərmək, onu şahid ifadəsi verməyə, və ya təqsirli olmasını boynuna almağa məcbur etmək qadağandır.

Uşağa azadlıqdan məhrumetmə cəzası tətbiq edilərkən işin hallarından asılı olaraq azadlıqdan məhrumetmə cəzasının qanunda nəzərdə tutulmuş aşağı həddi tə yin edilə bilər.

Həbs və ya məhkum edilmiş uşağı onun mənafeyinin tələb etdiyi hallardan başqa yaşlılarla bir yerdə saxlamaq qadağan edilir.

Uşaqların saxlandığı azadlıqdan məhrumetmə yerlərinin mdiriyyəti onların vicdanlı və layiqli vətəndaş kimi yetişməsi, mvafiq təhsil və peşə vərdişləri əldə etməsi n mvafiq şərait yaratmalıdırlar.

V fəsil

Yekun mddəalar

Maddə 43. Uşaq hquqlarına əməl edilməsi zərində nəzarətin və uşaq baxımsızlığına qarşı mbarizənin təşkili

Uşaq hquqlarına əməl edilməsi zərində nəzarətin və uşaq baxımsızlığına qarşı mbarizənin təşkili mvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən həyata keirilir.

Maddə 44. Bu Qanunun pozulmasına grə məs uliyyət

Bu Qanunun tələblərinin pozulmasında təqsirkar olan şəxslər Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq məs uliyyət daşıyırlar.

Maddə 45. Beynəlxalq mqavilələr

Azərbaycan Respublikasının tərəfdar ıxdığı dvlətlərarası mqavilələrlə bu Qanun arasında ziddiyyət yaranarsa, həmin beynəlxalq mqavilələr tətbiq edilir.

 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər ƏLİYEV

Bakı şəhəri, 19 may 1998-ci il

№ 499-IQ